Dự án vay vốn ODA cần "thư không phản đối" cho mỗi thay đổi lớn: gắn kết nhà tài trợ như một bên có quyền phủ quyết

Tình huống minh hoạ

Tình huống và số liệu dưới đây là giả định, dùng để minh hoạ.

Một dự án cấp nước đô thị dùng vốn vay của Ngân hàng Thế giới (World Bank) đang thi công gói thầu nhà máy xử lý. Do điều kiện địa chất khác khảo sát, nhà thầu đề xuất thay đổi thiết kế móng, làm tăng giá trị hợp đồng khoảng 18% và kéo dài bốn tháng.

Ban QLDA thống nhất nhanh với nhà thầu, ký phụ lục hợp đồng và cho thi công. Hai tháng sau, trong đợt giám sát, đoàn của nhà tài trợ phát hiện phụ lục chưa được gửi xem xét. Hợp đồng này thuộc diện xem xét trước (prior review). Phần tăng thêm có nguy cơ không được tài trợ từ vốn vay, và ban QLDA phải giải trình.

Ban QLDA không cố ý vi phạm. Họ chỉ coi nhà tài trợ là "nguồn tiền", không phải một bên liên quan có quyền phủ quyết với một số loại quyết định.

Nhà tài trợ trong khung pháp lý

Luật Đầu tư công của Việt Nam có các khái niệm riêng về chương trình, dự án dùng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài, và quy định khi điều ước quốc tế có quy định khác thì áp dụng điều ước quốc tế. Nghĩa là với dự án vay vốn, hiệp định vay và quy định của nhà tài trợ là một phần khung pháp lý của dự án.

Ngân hàng Thế giới áp dụng Khung mua sắm (Procurement Framework) cho các dự án tài trợ đầu tư (Investment Project Financing – IPF), với các nguyên tắc cốt lõi: giá trị đồng tiền (value for money), tiết kiệm, hiệu quả, liêm chính, phù hợp mục đích, minh bạch, công bằng. Bên vay lập chiến lược mua sắm (PPSD), kế hoạch mua sắm và dùng hệ thống trực tuyến STEP để ghi nhận hoạt động mua sắm và xin ý kiến của Ngân hàng.

Những gì cần "không phản đối"

Theo Quy định mua sắm cho bên vay IPF (bản 7, tháng 9/2025), với hợp đồng thuộc diện xem xét trước, bên vay phải có ý kiến không phản đối của Ngân hàng trước khi đồng ý một số thay đổi, diễn đạt lại:

• gia hạn thời gian thực hiện hợp đồng có ảnh hưởng tới ngày hoàn thành dự án;
• thay đổi đáng kể phạm vi công việc hoặc điều kiện hợp đồng;
• lệnh thay đổi hoặc sửa đổi hợp đồng (trừ trường hợp cực kỳ khẩn cấp) mà riêng lẻ hoặc cộng dồn làm giá hợp đồng tăng quá 15%;
• đề xuất chấm dứt hợp đồng;
• và một số thay đổi khác như yêu cầu sử dụng lao động địa phương.

Ngoài ra, ở giai đoạn lựa chọn nhà thầu, báo cáo đánh giá và đề nghị trao hợp đồng cũng phải được xem xét trước khi gửi thông báo dự định trao hợp đồng. Ngân hàng còn có thể hành động nếu phát hiện ý kiến không phản đối được cấp dựa trên thông tin thiếu, sai hoặc khi hợp đồng bị thay đổi đáng kể mà không xin ý kiến.

Áp vào tình huống: tăng 18% và kéo dài bốn tháng đều nằm trong các trường hợp phải xin ý kiến trước.