Ôn PMP: các loại hợp đồng FFP, FPIF, CPFF, CPIF, T&M và cách tính điểm chịu toàn bộ chi phí (PTA)

Vì sao phải nắm loại hợp đồng

Trong đề thi PMP, câu hỏi về mua sắm thường không hỏi định nghĩa thuần tuý mà đặt trong tình huống: "Phạm vi chưa rõ, bên mua muốn bắt đầu ngay, loại hợp đồng nào phù hợp?" hoặc "Chi phí thực tế vượt mục tiêu, người bán nhận bao nhiêu?". Để trả lời, cần hiểu hai điều: ai chịu rủi ro chi phí, và mức độ rõ ràng của phạm vi.

Hệ thống phân loại hợp đồng trong PMBOK® Guide có nhiều điểm tương đồng với quy định mua sắm của chính phủ Mỹ (FAR Part 16 – Types of Contracts), nơi mô tả chi tiết các loại hợp đồng giá cố định, hợp đồng hoàn trả chi phí và hợp đồng thời gian – vật tư.

Ba nhóm hợp đồng chính

1. Hợp đồng giá cố định (Fixed-price)

Người bán cam kết hoàn thành công việc với một mức giá xác định. Rủi ro chi phí nằm chủ yếu ở người bán. Phù hợp khi phạm vi được xác định rõ.

• FFP (Firm Fixed Price): giá cố định tuyệt đối. Chi phí vượt thì người bán chịu.
• FPIF (Fixed Price Incentive Fee): có chi phí mục tiêu, lợi nhuận mục tiêu, tỷ lệ chia sẻ và giá trần (ceiling price). Hai bên chia sẻ phần chênh lệch chi phí cho đến khi chạm trần.
• FP-EPA (Fixed Price with Economic Price Adjustment): giá cố định nhưng được điều chỉnh theo chỉ số kinh tế (lạm phát, giá nguyên vật liệu) — thường dùng cho hợp đồng nhiều năm.

2. Hợp đồng hoàn trả chi phí (Cost-reimbursable / Cost-plus)

Bên mua trả các chi phí hợp lệ cộng thêm một khoản phí (lợi nhuận) cho người bán. Rủi ro chi phí nằm chủ yếu ở bên mua. Phù hợp khi phạm vi chưa rõ hoặc có thể thay đổi nhiều.

• CPFF (Cost Plus Fixed Fee): phí cố định, không phụ thuộc chi phí thực tế (trừ khi phạm vi thay đổi).
• CPIF (Cost Plus Incentive Fee): phí thay đổi theo hiệu quả chi phí dựa trên chi phí mục tiêu và tỷ lệ chia sẻ.
• CPAF (Cost Plus Award Fee): phí thưởng dựa trên đánh giá chủ quan của bên mua theo tiêu chí đã thống nhất.
• CPPC (Cost Plus Percentage of Cost): phí tính theo phần trăm chi phí — người bán không có động lực tiết kiệm. Loại này bị cấm trong mua sắm của chính phủ Mỹ và thường được xem là bất lợi nhất cho bên mua.

3. Hợp đồng thời gian và vật tư (Time and Materials – T&M)

Dạng lai: trả theo đơn giá giờ công và vật tư thực tế. Thường dùng cho công việc nhỏ, bổ sung nhân lực, hoặc khi chưa xác định được phạm vi. Nên có để kiểm soát rủi ro cho bên mua.