Đã chi 800 triệu, cần thêm 400 triệu để xong: tính toán thế nào để không mắc bẫy chi phí chìm?

Chi phí chìm (sunk cost) là chi phí đã phát sinh và không thể thu hồi. Theo nguyên tắc kinh tế, nó không được ảnh hưởng tới quyết định tương lai. Chỉ so chi phí còn phải bỏ ra với lợi ích còn có thể nhận.

Tính (minh hoạ):

• Tiếp tục: bỏ thêm 400, nhận 500 → giá trị ròng tương lai +100.
• Dừng: bỏ thêm 0, nhận 0 (giả định không thu hồi được gì từ phần đã làm) → 0.
• → Về tài chính, tiếp tục tốt hơn dừng 100 triệu.

Vì sao hai lập luận kia sai

• "Tổng 1,2 tỷ mà chỉ thu 500 — dừng ngay": đưa 800 đã chìm vào phép tính. Dừng lúc này không lấy lại được 800 đó.
• "Đã bỏ 800 rồi, phải làm cho xong": ngụy biện chi phí chìm — tiếp tục vì tiếc tiền đã bỏ chứ không vì giá trị tương lai. Nếu lợi ích chỉ còn 300 (< 400) thì phải dừng, bất kể đã chi bao nhiêu.

Những điểm cần kiểm tra thêm (mindset PMP)

1. Ước lượng 400 có đáng tin không? Dự án vượt chi một lần thường có xu hướng vượt tiếp — xem lại CPI và rủi ro.
2. Có phương án tốt hơn để dùng 400 đó không (chi phí cơ hội)?
3. Lợi ích 500 còn khớp với business case và chiến lược hiện tại không?
4. Quyết định tiếp tục/dừng thuộc nhà tài trợ/ban điều hành, PM cung cấp phân tích trung thực.

Dự án Concorde thường được nhắc như một ví dụ điển hình của việc tiếp tục rót tiền vì những gì đã bỏ ra.

Nguồn:

• Wikipedia — Sunk cost
• Wikipedia — Opportunity cost