Năm 1966, chính phủ Nhật Bản chọn Sanrizuka làm địa điểm sân bay mới mà không tham vấn nông dân sở tại. Xung đột kéo dài nhiều thập kỷ, có thương vong, sân bay khai trương trễ năm 1978 với một đường băng và phải đến thập niên 1990 mới chuyển sang đối thoại, cùng tồn tại với cộng đồng. Phân tích theo chuẩn PMP.
Thu hồi đất bằng biện pháp cưỡng chế có thể hợp pháp nhưng phá vỡ mọi khả năng xây dựng lòng tin. Thay vì giải quyết, nó biến tranh chấp đất đai thành cuộc đối đầu chính trị kéo dài nhiều thập kỷ – một rủi ro bên liên quan đã chuyển thành vấn đề (issue) lớn nhất của dự án.
Từ năm 1991, hội nghị chuyên đề về vấn đề sân bay Narita và hội nghị bàn tròn sau đó, với các nhà nghiên cứu độc lập làm trung gian, đã giúp chuyển cấu trúc đối đầu sang đối thoại. Sau 1994, cơ chế ủy ban cùng tồn tại giữa sân bay và địa phương được thiết lập, với các cuộc họp thường kỳ – đây là quy trình Quản lý và Giám sát gắn kết được thể chế hóa.
Đưa các phương án địa điểm ra đánh giá công khai với tiêu chí rõ ràng (kỹ thuật, chi phí, tác động xã hội) và mời đại diện cộng đồng tham gia ngay từ giai đoạn nghiên cứu khả thi.
Ghi nhận quyền sử dụng đất, sinh kế, mức độ gắn bó với đất, người đại diện, nhu cầu tái định cư và sinh kế thay thế.
Không chỉ đền bù tiền, mà cả sinh kế thay thế, việc làm tại sân bay, đầu tư hạ tầng địa phương và cơ chế giảm thiểu tiếng ồn.
Mức đền bù và tiêu chí áp dụng công khai, như nhau cho mọi hộ.
Ưu tiên thỏa thuận; cưỡng chế chỉ là phương án cuối cùng, có giám sát độc lập.
Sinh kế sau tái định cư được theo dõi nhiều năm, không dừng ở thời điểm chi trả.
Như mô hình hội nghị chuyên đề và bàn tròn của Narita: một nhóm học giả được các bên chấp nhận chủ trì, các bên cam kết tôn trọng kết luận.
Lập ủy ban phối hợp giữa chủ dự án và cộng đồng, họp định kỳ, có biên bản công khai và cơ chế theo dõi cam kết – biến gắn kết thành hoạt động liên tục suốt vòng đời công trình.
Một quyết định được công bố mà không tham vấn có thể khiến dự án phải trả giá bằng nhiều thập kỷ. Với những bên liên quan mất đất và sinh kế, câu hỏi không phải là “họ có phản đối không” mà là “chúng ta có lắng nghe họ trước khi quyết định không”.
Bạn chọn phương án nào?