Số 48Quản lý Mua sắm

Tàu sân bay lớp Queen Elizabeth (Anh): quyết định giãn tiến độ của bên mua làm tăng 1,6 tỷ bảng và hợp đồng chi phí mục tiêu chia sẻ 50:50

Hai tàu sân bay lớp Queen Elizabeth được công bố năm 2007 với chi phí khoảng 3,9 tỷ bảng. Quyết định giãn tiến độ của Bộ Quốc phòng Anh cuối năm 2008 làm tăng thêm khoảng 1,6 tỷ bảng. Năm 2013, hợp đồng được đàm phán lại theo hình thức chi phí mục tiêu khoảng 6,2 tỷ bảng, chia sẻ phần vượt/tiết kiệm 50:50. Bài học về thay đổi do bên mua và mô hình liên minh.

Nguyễn Thu Hà, PMP

16/01/2026

4 phút đọc 0

Bình luận0

Bối cảnh thực tế

Ngày 20/7/2007, Chính phủ Anh công bố đóng hai tàu sân bay lớp Queen Elizabeth với chi phí ước tính khoảng 3,9 tỷ bảng; hợp đồng được ký ngày 3/7/2008. Công trình do Liên minh Tàu sân bay (Aircraft Carrier Alliance) thực hiện, gồm Bộ Quốc phòng Anh (MoD) và các doanh nghiệp BAE Systems, Babcock, Thales; các phân đoạn tàu được đóng ở nhiều xưởng khác nhau.

Những dấu hiệu bất thường:

Tháng 12/2008, trong bối cảnh khủng hoảng tài chính, MoD quyết định giãn tiến độ để giảm chi tiêu ngắn hạn: tàu thứ nhất lùi tới năm 2016, tàu thứ hai lùi thêm hai năm. Riêng quyết định này làm chi phí tăng khoảng 1,6 tỷ bảng.
Tới tháng 3/2010, ước tính chi phí đã lên khoảng 5,9 tỷ bảng.
Theo cơ chế cũ, phía công nghiệp chỉ chịu khoảng 10% phần vượt chi phí.

Tháng 10–11/2013, các bên đàm phán lại: hợp đồng chuyển sang chi phí mục tiêu (target cost) khoảng 6,2 tỷ bảng, phần phí của phía công nghiệp chuyển sang cơ chế chia sẻ rủi ro 50:50, mức rủi ro tối đa của nhà thầu giới hạn ở phần lợi nhuận. Báo cáo của NAO năm 2017 ghi nhận chi phí được phê duyệt cho hai tàu là khoảng 6,212 tỷ bảng, với khả năng tăng thêm 1–2% đang được xem xét.

Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP

Thay đổi do bên mua khởi xướng vẫn là thay đổi hợp đồng
Quyết định giãn tiến độ để giảm chi tiêu ngắn hạn là một thay đổi do bên mua tạo ra. Kéo dài thời gian đồng nghĩa với kéo dài chi phí cố định (nhân lực, xưởng, quản lý), nên tổng chi phí tăng dù chi tiêu từng năm giảm. Theo quản lý thay đổi hợp đồng, mọi thay đổi như vậy phải được đánh giá tác động đầy đủ (tổng chi phí vòng đời, không chỉ ngân sách năm) trước khi phê duyệt.
Tỷ lệ chia sẻ rủi ro quá thấp làm yếu động lực kiểm soát chi phí
Khi phía công nghiệp chỉ chịu khoảng 10% phần vượt, gần như toàn bộ rủi ro chi phí nằm ở bên mua. Một hợp đồng có khuyến khích chỉ hiệu quả khi tỷ lệ chia sẻ đủ lớn để nhà thầu quan tâm. Việc chuyển sang 50:50 năm 2013 cân bằng lại động lực của hai bên.

Tàu sân bay lớp Queen Elizabeth (Anh): quyết định giãn tiến độ của bên mua làm tăng 1,6 tỷ bảng và hợp đồng chi phí mục tiêu chia sẻ 50:50

Bối cảnh thực tế

Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP

Thay đổi do bên mua khởi xướng vẫn là thay đổi hợp đồng

Tỷ lệ chia sẻ rủi ro quá thấp làm yếu động lực kiểm soát chi phí

Chi phí mục tiêu chỉ nên chốt khi dự án đã đủ chín

Mô hình liên minh cần quản trị phù hợp

Hướng xử lý theo khuyến nghị PMI

Bước 1: Đánh giá đầy đủ tác động trước khi bên mua thay đổi tiến độ

Bước 2: Chọn tỷ lệ chia sẻ theo mức độ chín của dự án

Bước 3: Đàm phán lại có cấu trúc, không chỉ tăng giá

Bước 4: Báo cáo minh bạch với cơ quan giám sát

PM Takeaway (Bài học rút ra)

Nguồn tham khảo

Trắc nghiệm tình huống PMP

Ngân sách năm nay bị cắt. Lãnh đạo đề nghị giãn tiến độ dự án đóng tàu thêm hai năm để giảm chi tiêu ngắn hạn, dù ước tính tổng chi phí sẽ tăng đáng kể. Nếu là PM bên mua, bạn chọn hướng nào?

Tình huống này hữu ích với bạn?

Bình luận (0)