Số 389Quản lý Mua sắm

Toll Collect (Đức, 2003–2018): hệ thống thu phí xe tải trễ hai năm và 14 năm trọng tài với liên danh nhà thầu

Đức giao cho liên danh Toll Collect (Daimler, Deutsche Telekom, Cofiroute) xây hệ thống thu phí xe tải trên cao tốc dựa trên định vị vệ tinh, dự kiến chạy cuối tháng 8/2003. Hệ thống chỉ vận hành từ 1/1/2005, nhà nước mất nguồn thu phí trong thời gian trễ và khởi kiện trọng tài năm 2004. Sau 14 năm chưa có phán quyết, hai bên dàn xếp năm 2018 với tổng giá trị khoảng 3,2 tỷ euro. Bài học về điều khoản hợp đồng và cơ chế giải quyết tranh chấp.

Nguyễn Thu Hà, PMP

10/10/2026

3 phút đọc 0

Bình luận0

Bối cảnh thực tế

Đức muốn thu phí xe tải hạng nặng trên mạng cao tốc (Autobahn) bằng một hệ thống tự động tính phí theo quãng đường dựa trên định vị vệ tinh, thay vì trạm thu phí. Hợp đồng được giao cho liên danh Toll Collect, trong đó Daimler và Deutsche Telekom mỗi bên nắm 45%, Cofiroute (Pháp) nắm 10%.

Theo kế hoạch, hệ thống bắt đầu thu phí vào cuối tháng 8/2003. Việc triển khai bị lùi nhiều lần; hệ thống chỉ vận hành từ 1/1/2005, trễ khoảng hai năm.
Trong thời gian trễ, nhà nước không thu được khoản phí xe tải đã tính vào ngân sách giao thông.
Năm 2004, Chính phủ Liên bang khởi động thủ tục trọng tài đòi bồi thường từ các thành viên liên danh.
Sau 14 năm, hội đồng trọng tài vẫn chưa ra phán quyết. Ngày 16/5/2018, Bộ Giao thông, Daimler và Deutsche Telekom thoả thuận chấm dứt tranh chấp với tổng giá trị khoảng 3,2 tỷ euro — con số này gồm cả các khoản đã giữ lại và thanh toán trước đó; Daimler và Deutsche Telekom mỗi bên trả thêm một khoản cuối 550 triệu euro.
Cùng năm 2018, nhà nước tiếp quản Toll Collect. Hệ thống sau đó đã thu cho nhà nước hơn 50 tỷ euro.

Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP

Mốc go-live gắn với nguồn thu nhưng rủi ro trễ không được định giá đúng
Khi doanh thu của chủ đầu tư phụ thuộc vào ngày hệ thống chạy, mỗi tháng trễ là một khoản mất trực tiếp. Hợp đồng cần mức bồi thường thiệt hại ấn định (liquidated damages) đủ rõ để không phải tranh cãi hàng chục năm về con số thiệt hại.
Công nghệ mới ở quy mô quốc gia với lịch quá chặt
Thu phí theo định vị vệ tinh cho toàn bộ mạng cao tốc là giải pháp chưa có tiền lệ ở quy mô đó. Ước tính tiến độ cho công nghệ chưa chín (low maturity) cần dự phòng và các mốc kiểm chứng trung gian.
Cơ chế giải quyết tranh chấp không tạo ra kết quả
Trọng tài được chọn để nhanh và kín, nhưng 14 năm không có phán quyết khiến cả hai bên chịu chi phí pháp lý và bất định. Quản lý mua sắm bao gồm cả thiết kế lộ trình leo thang: đàm phán, hội đồng tranh chấp, rồi mới đến trọng tài hay toà án.

Số 472Quản lý Mua sắm

Đường sắt bờ biển phía Đông ECRL (Malaysia, 2016–2019): dừng dự án, đàm phán lại hợp đồng EPCC và giảm giá từ 65,5 xuống 44 tỷ ringgit

Hợp đồng EPCC tuyến đường sắt ECRL ký với China Communications Construction Company (CCCC) tháng 11/2016 có giá 65,5 tỷ ringgit cho giai đoạn 1 và 2. Chính phủ mới năm 2018 tạm dừng dự án vì chi phí quá cao, nhưng chấm dứt hợp đồng sẽ tốn khoảng 21,78 tỷ ringgit. Sau nhiều tháng đàm phán, thoả thuận bổ sung ngày 12/4/2019 hạ giá xuống 44 tỷ ringgit nhờ đổi hướng tuyến, cắt hầm dài và tăng tỷ lệ nhà thầu trong nước. Bài học về điều khoản chấm dứt và đòn bẩy đàm phán.

0 0 025/10/2026

Số 507Quản lý Mua sắm

Sự sụp đổ của Synapse (Mỹ, 2023–2025): nhà cung cấp hạ tầng "ngân hàng như một dịch vụ", sổ cái lệch 60–90 triệu USD và hàng nghìn người không rút được tiền

Synapse cung cấp phần mềm nối các ứng dụng fintech với ngân hàng đối tác và giữ sổ cái ghi nhận tiền của người dùng. Từ năm 2023, số liệu của Synapse đã không khớp với ngân hàng. Khi Synapse phá sản (4/2024) và ngừng hoạt động, các ngân hàng phát hiện khoản thiếu hụt 60–90 triệu USD; hàng nghìn người không rút được tiền trong nhiều tuần, nhiều tháng. Bài học về quản lý mua sắm và nhà cung cấp: thuê ngoài một chức năng không có nghĩa là thuê ngoài trách nhiệm.

0 0 024/10/2026

Số 497Quản lý Mua sắm

Bệnh viện Nhi Quốc gia Ireland (2013–2026): từ dự toán 790 triệu euro lên khoảng 2,2 tỷ, khi hợp đồng được ký trên một ngân sách mà chính kiểm toán gọi là “có lỗi từ đầu”

Bệnh viện Nhi Quốc gia ở Dublin được dự toán 790 triệu euro năm 2013, 983 triệu năm 2017, rồi 1,43 tỷ cuối năm 2018. Rà soát độc lập của PwC (2019) cho thấy 65% phần tăng lẽ ra phải được nhận diện trước khi phê duyệt phương án đầu tư, và quy trình chốt “giá tối đa đảm bảo” với nhà thầu được điều phối kém. Đến tháng 3/2026, dự án khoảng 2,2 tỷ euro vẫn ở mốc hoàn thành thứ 18 do nhà thầu đưa ra. Bài học về mua sắm và quản lý hợp đồng cho công trình phức tạp.

0 0 015/10/2026

Toll Collect (Đức, 2003–2018): hệ thống thu phí xe tải trễ hai năm và 14 năm trọng tài với liên danh nhà thầu

Bối cảnh thực tế

Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP

Mốc go-live gắn với nguồn thu nhưng rủi ro trễ không được định giá đúng

Công nghệ mới ở quy mô quốc gia với lịch quá chặt

Cơ chế giải quyết tranh chấp không tạo ra kết quả

Liên danh nhiều bên làm mờ trách nhiệm

Lẽ ra PM nên làm gì

Bước 1: Viết điều khoản trễ hạn đo được

Bước 2: Triển khai theo giai đoạn với tiêu chí chuyển giai đoạn

Bước 3: Thiết kế lộ trình giải quyết tranh chấp có thời hạn

PM Takeaway (Bài học rút ra)

Nguồn tham khảo

Trắc nghiệm tình huống PMP

Nếu là đại diện chủ đầu tư năm 2004, khi hệ thống trễ và nhà nước mất nguồn thu, bạn chọn hướng nào?

Tình huống này hữu ích với bạn?

Bình luận (0)