Đường sắt bờ biển phía Đông ECRL (Malaysia, 2016–2019): dừng dự án, đàm phán lại hợp đồng EPCC và giảm giá từ 65,5 xuống 44 tỷ ringgit
Hợp đồng EPCC tuyến đường sắt ECRL ký với China Communications Construction Company (CCCC) tháng 11/2016 có giá 65,5 tỷ ringgit cho giai đoạn 1 và 2. Chính phủ mới năm 2018 tạm dừng dự án vì chi phí quá cao, nhưng chấm dứt hợp đồng sẽ tốn khoảng 21,78 tỷ ringgit. Sau nhiều tháng đàm phán, thoả thuận bổ sung ngày 12/4/2019 hạ giá xuống 44 tỷ ringgit nhờ đổi hướng tuyến, cắt hầm dài và tăng tỷ lệ nhà thầu trong nước. Bài học về điều khoản chấm dứt và đòn bẩy đàm phán.
Bối cảnh thực tế
East Coast Rail Link (ECRL) là tuyến đường sắt nối cảng Kuantan và các bang bờ đông bán đảo Malaysia với vùng Klang Valley. Dự án được phê duyệt tháng 10/2016; tháng 11/2016, chủ đầu tư Malaysia Rail Link (MRL) ký hợp đồng thiết kế – mua sắm – thi công – chạy thử (EPCC) với tập đoàn CCCC của Trung Quốc.
Theo New Straits Times, The Star và Malay Mail:
- Giá hợp đồng gốc cho giai đoạn 1 và 2 là 65,5 tỷ ringgit, tương đương khoảng 95,5 triệu ringgit mỗi km.
- Sau bầu cử năm 2018, chính phủ mới tạm dừng dự án vì chi phí; Thủ tướng khi đó cảnh báo nợ có thể lên tới 130 tỷ ringgit nếu giữ nguyên điều khoản cũ.
- Theo MRL, lựa chọn còn lại là chấm dứt hợp đồng với chi phí khoảng 21,78 tỷ ringgit — gần bằng toàn bộ khoản có thể tiết kiệm.
- Ngày 12/4/2019, hai bên ký thoả thuận bổ sung tại Bắc Kinh, giữ nguyên hợp đồng EPCC nhưng hạ giá xuống 44 tỷ ringgit (giảm 21,5 tỷ, khoảng 33%), tức khoảng 68,7 triệu ringgit mỗi km.
- Tuyến mới dài 640 km, bỏ hầm Genting dài 17,8 km và tránh dãy núi thạch anh Klang Gates; nhà thầu Malaysia được tham gia nhiều hơn vào phần xây dựng; MRL và CCCC lập liên doanh 50:50 để vận hành, bảo trì.
- CCCC hoàn lại một phần khoản tạm ứng 3,1 tỷ ringgit đã nhận cho các hạng mục bị cắt.
Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP
Giá hợp đồng không có chuẩn so sánh độc lập
Chỉ cần thay đổi hướng tuyến và cách tổ chức thi công, giá mỗi km đã giảm khoảng 28%. Điều đó cho thấy lúc ký hợp đồng gốc, chủ đầu tư thiếu một ước tính độc lập (independent cost estimate) đủ chi tiết để thách thức giá của nhà thầu.
Điều khoản chấm dứt làm mất đòn bẩy của chủ đầu tư
Khi chi phí chấm dứt gần bằng khoản tiết kiệm, "bỏ dự án" không còn là lựa chọn thực tế. Hợp đồng EPCC đã chuyển phần lớn rủi ro chính sách sang chủ đầu tư.