Bệnh viện Nhi Quốc gia Ireland (2013–2026): từ dự toán 790 triệu euro lên khoảng 2,2 tỷ, khi hợp đồng được ký trên một ngân sách mà chính kiểm toán gọi là “có lỗi từ đầu”
Bệnh viện Nhi Quốc gia ở Dublin được dự toán 790 triệu euro năm 2013, 983 triệu năm 2017, rồi 1,43 tỷ cuối năm 2018. Rà soát độc lập của PwC (2019) cho thấy 65% phần tăng lẽ ra phải được nhận diện trước khi phê duyệt phương án đầu tư, và quy trình chốt “giá tối đa đảm bảo” với nhà thầu được điều phối kém. Đến tháng 3/2026, dự án khoảng 2,2 tỷ euro vẫn ở mốc hoàn thành thứ 18 do nhà thầu đưa ra. Bài học về mua sắm và quản lý hợp đồng cho công trình phức tạp.
Bối cảnh thực tế
Bệnh viện Nhi Quốc gia ở Dublin gom ba bệnh viện nhi hiện có về một cơ sở mới. Chủ đầu tư là Hội đồng Phát triển Bệnh viện Nhi Quốc gia (NPHDB); nhà thầu chính là tập đoàn xây dựng BAM. Chi phí được chốt với nhà thầu thông qua một quy trình xác định “giá tối đa đảm bảo” (guaranteed maximum price — GMP) cho từng gói việc.
Theo rà soát độc lập của PwC (công bố 4/2019, qua tường thuật của Irish Examiner) và báo chí sau đó:
- Dự toán: 790 triệu euro (2013) → 983 triệu (4/2017, khi phương án đầu tư được duyệt) → 1,43 tỷ (12/2018). PwC ước tính còn có thể tăng thêm khoảng 293 triệu, đưa tổng lên gần 1,73 tỷ euro.
- Trong khoảng 450 triệu euro tăng thêm, 294 triệu (65%) đến từ những vấn đề lẽ ra phải nhận diện trước khi duyệt phương án đầu tư: rủi ro chuyển cho nhà thầu phụ bị định giá thấp, thiếu khoản dự phòng cho thiên lệch lạc quan (optimism bias). 56 triệu (12%) do thực thi, gồm việc chậm trễ và điều phối kém trong quy trình chốt GMP.
- PwC nhận định quy trình GMP được điều phối và kiểm soát kém đến mức dự án đã duyệt “không bao giờ có thể” hoàn thành trong giới hạn tài chính; sự tin tưởng vào ban điều hành và nhóm thiết kế dẫn tới thiếu phản biện; các cơ quan giám sát phản ứng bị động.
- PwC cảnh báo nhà thầu hiểu quan hệ hợp đồng rõ hơn chủ đầu tư và có thể khai thác điều đó; mọi thay đổi thiết kế có thể tác động lớn tới chi phí và tiến độ.
- Tháng 3/2026, dự án được báo chí nêu ở mức khoảng 2,2 tỷ euro; mốc hoàn thành cơ bản 30/4/2026 là mốc thứ 18 do nhà thầu đưa ra. BAM cho biết đã được gia hạn hơn 300 ngày và hơn 140 triệu euro được xác định là khoản phải trả cho họ qua cơ chế giải quyết tranh chấp; chủ đầu tư ước tính khoản bồi thường chậm tiến độ có thể hơn 40 triệu euro.
Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP
Ký hợp đồng trên một đường cơ sở chi phí sai