VIPER — xe tự hành tìm băng nước ở cực nam Mặt Trăng — dự kiến phóng cuối 2023 nhưng trượt sang 2024 rồi 09/2025 do phụ thuộc vào tàu đổ bộ thương mại và chuỗi cung ứng. Tháng 07/2024, khi chi phí ước tính vượt hơn 30%, NASA quyết định dừng dự án dù xe đã lắp ráp xong. Phân tích về phụ thuộc bên ngoài, ngưỡng rà soát và quyết định ở cấp danh mục.
Xét riêng VIPER, tiếp tục có vẻ hợp lý vì xe đã gần xong (chi phí đã bỏ ra là chi phí chìm — sunk cost). Nhưng ở cấp danh mục (portfolio), nguồn tiền hạn chế phải được phân bổ cho giá trị kỳ vọng cao nhất; khi dự án đe doạ các sứ mệnh khác, dừng có thể là quyết định đúng.
Ngưỡng vượt 30% buộc tổ chức phải đặt câu hỏi "có nên tiếp tục không" thay vì mặc định tiếp tục. Đây là dạng tiêu chí chấm dứt được định trước — một công cụ quản trị tốt, dù quyết định cụ thể vẫn có thể gây tranh luận.
Đưa các mốc của tàu đổ bộ vào lịch tích hợp với chỉ báo theo dõi:
Theo dõi mốc thử nghiệm chính của tàu đổ bộ; trễ quá ngưỡng thì đánh giá lại ngày phóng ngay.
Có sẵn phương án: lưu kho xe an toàn, đổi phương tiện đổ bộ, hoặc dùng lại thiết bị cho sứ mệnh khác.
Thống nhất trước với nhà tài trợ ngưỡng chi phí – tiến độ sẽ kích hoạt rà soát tiếp tục/dừng.
Khi dừng, tối đa hoá giá trị còn lại: tái sử dụng thiết bị, chuyển giao tri thức, ghi nhận bài học kinh nghiệm — đúng tinh thần quy trình Kết thúc dự án (Close Project or Phase) kể cả khi dự án kết thúc sớm.
Cộng đồng khoa học và Quốc hội phản ứng mạnh khi dự án gần xong bị dừng. Giải thích rõ tiêu chí, dữ liệu và phương án thay thế giúp duy trì niềm tin vào quy trình ra quyết định.
Một dự án "gần xong" vẫn có thể nên dừng nếu phần còn lại phụ thuộc vào yếu tố ngoài tầm kiểm soát và đe doạ giá trị của cả danh mục. Đừng để chi phí chìm quyết định thay bạn — hãy đặt trước tiêu chí dừng và chuẩn bị phương án đóng dự án có giá trị.
Bạn chọn phương án nào?