Mua sẵn hay tự phát triển? Ra quyết định bằng EMV và cây quyết định

Tình huống minh hoạ

Một công ty logistics (giả định) cần hệ thống quản lý đội xe. PM được giao trình hội đồng phê duyệt một trong hai phương án, với ngân sách trần 500 triệu đồng:

• Phương án Mua: mua phần mềm đóng gói, chi phí ước tính 425 triệu. Rủi ro: khả năng 20% quy trình đặc thù không khớp, phải mua thêm gói tuỳ biến khoảng 100 triệu.
• Phương án Tự phát triển: đội nội bộ xây dựng, chi phí ước tính 300 triệu. Rủi ro: khả năng 50% gặp vấn đề kỹ thuật, phát sinh thêm khoảng 250 triệu.

Mọi số liệu đều là giả định minh hoạ. Trưởng nhóm kỹ thuật nghiêng về tự phát triển vì "rẻ hơn hẳn", còn kế toán trưởng nghiêng về mua vì "ít bất ngờ hơn".

Phân tích theo PMBOK® Guide

PMBOK® Guide – Sixth Edition, trong quy trình Perform Quantitative Risk Analysis, giới thiệu phân tích cây quyết định (decision tree analysis): mỗi phương án là một nhánh, mỗi nhánh có các kết quả không chắc chắn với xác suất tương ứng; giá trị của nhánh được tính bằng giá trị tiền tệ kỳ vọng (Expected Monetary Value – EMV).

• EMV của một rủi ro = Xác suất × Tác động.
• Khi tính theo giá trị, mối đe doạ (threat) mang dấu âm và cơ hội (opportunity) mang dấu dương. Khi tính theo chi phí như ví dụ dưới, ta cộng chi phí kỳ vọng và chọn nhánh thấp nhất.
• Trên cây quyết định, nút quyết định thường vẽ hình vuông, nút xác suất (chance node) vẽ hình tròn; ta tính từ phải sang trái rồi chọn nhánh tốt nhất tại nút quyết định.

Tính toán (đơn vị: triệu đồng):