Phụ thuộc bắt buộc, tuỳ ý, bên ngoài và nội bộ: phân biệt thế nào cho khỏi nhầm?

PMBOK® Guide ấn bản 6 mô tả phụ thuộc theo hai trục độc lập:

Trục 1 — mức độ bắt buộc

• Bắt buộc (mandatory, hard logic): do hợp đồng, luật hoặc bản chất vật lý của công việc. Ví dụ: phải đổ móng xong mới xây tường; phải có mẫu thử mới kiểm thử được.
• Tuỳ ý (discretionary, preferred/soft logic): do đội chọn theo thực hành tốt hoặc kinh nghiệm, có thể làm khác. Ví dụ: muốn xong thiết kế giao diện rồi mới lập trình phần hiển thị, dù có thể làm chồng một phần.

Trục 2 — nguồn gốc

• Bên ngoài (external): giữa hoạt động của dự án và hoạt động ngoài dự án, nằm ngoài tầm kiểm soát của đội. Ví dụ: phê duyệt của cơ quan nhà nước, thiết bị từ nhà cung cấp.
• Nội bộ (internal): giữa các hoạt động trong dự án, đội kiểm soát được.

Vì hai trục độc lập nên một phụ thuộc là tổ hợp: bắt buộc–bên ngoài, bắt buộc–nội bộ, tuỳ ý–bên ngoài, tuỳ ý–nội bộ. Ví dụ "phải có giấy phép mới đào móng": vừa bắt buộc (luật) vừa bên ngoài (cơ quan cấp phép). Khi đề chỉ hỏi một loại, đọc kỹ xem đề nhấn vào ai kiểm soát hay có thể thay đổi được không.

Liên hệ với làm song song (fast tracking) Làm song song là thực hiện chồng các hoạt động vốn được xếp tuần tự. Ứng viên tốt nhất là các phụ thuộc tuỳ ý — vì đó là lựa chọn, có thể đổi mà không vi phạm luật hay bản chất kỹ thuật. Cái giá là rủi ro làm lại tăng. Phụ thuộc bắt buộc thì không thể làm song song.

Lưu ý thực hành: phụ thuộc tuỳ ý nên được ghi rõ lý do trong thuộc tính hoạt động, để sau này khi cần rút ngắn tiến độ, đội biết chỗ nào có thể "nới".

Nguồn:

• Wikipedia — Precedence diagram method
• Wikipedia — Critical path method