Carillion, một trong những nhà thầu lớn nhất của Chính phủ Anh với khoảng 420 hợp đồng khu vực công, bị thanh lý ngày 15/01/2018 sau cảnh báo lợi nhuận và khoản giảm giá trị 845 triệu bảng. Nhiều dấu hiệu tài chính xấu đã xuất hiện từ trước. Bài học về giám sát liên tục sức khoẻ tài chính nhà cung cấp và kế hoạch dự phòng khi nhà thầu vỡ nợ.
Việc kéo dài thời hạn trả thầu phụ cho thấy nhà thầu chính đang dùng tiền của chuỗi cung ứng để bù dòng tiền. Đây là chỉ báo sớm cần ghi vào sổ đăng ký rủi ro (risk register) với ngưỡng kích hoạt. Thầu phụ là bên thực sự thực hiện công việc; khi họ kiệt sức, tiến độ và chất lượng của dự án đều bị ảnh hưởng.
Hàng trăm hợp đồng công phụ thuộc vào một doanh nghiệp tạo ra rủi ro tập trung (concentration risk). Khi lập kế hoạch mua sắm (Plan Procurements), cần phân tích mức độ phụ thuộc và có chiến lược đa dạng hoá, chia gói hoặc yêu cầu kế hoạch thoát (exit plan) cho dịch vụ thiết yếu.
Đưa vào hợp đồng nghĩa vụ cung cấp báo cáo tài chính định kỳ và theo dõi theo các mức (ngưỡng mang tính minh hoạ):
Dòng tiền hoạt động dương, trả thầu phụ đúng hạn hợp đồng, không có cảnh báo lợi nhuận.
Thời hạn trả thầu phụ kéo dài, nợ vay tăng nhanh, có dự án lớn bị ghi giảm giá trị: họp đánh giá, yêu cầu kế hoạch khắc phục.
Cảnh báo lợi nhuận lớn, vi phạm điều kiện vay, thầu phụ ngừng cung cấp: kích hoạt kế hoạch tiếp quản và thay thế.
Quy định thời hạn thanh toán tối đa cho thầu phụ, quyền kiểm tra việc thanh toán và cân nhắc tài khoản ngân hàng dự án (project bank account) để tiền đi thẳng tới thầu phụ.
Bảo lãnh thực hiện, bảo lãnh công ty mẹ, quyền tiếp quản (step-in rights) và quyền chuyển nhượng hợp đồng phụ để duy trì công việc khi nhà thầu chính mất khả năng thanh toán.
Với dịch vụ không thể gián đoạn (bệnh viện, trường học), chuẩn bị sẵn phương án chuyển giao, dữ liệu vận hành và danh sách nhà cung cấp thay thế. Kế hoạch này cần được rà soát định kỳ, không chỉ lập một lần.
Sau cảnh báo lợi nhuận, mọi quyết định trao thêm hợp đồng phải dựa trên đánh giá tài chính độc lập được cập nhật và báo cáo minh bạch cho cấp phê duyệt.
Thẩm định năng lực tài chính không phải là thủ tục làm một lần khi chọn thầu mà phải được theo dõi suốt vòng đời hợp đồng. Hợp đồng giá cố định chỉ chuyển rủi ro sang nhà thầu khi nhà thầu đủ sức gánh nó; PM phải theo dõi các tín hiệu sớm và luôn có kế hoạch dự phòng.
Bạn chọn phương án nào?