Metronet, liên danh của năm cổ đông, nhận hai hợp đồng PPP nâng cấp phần lớn mạng tàu điện ngầm London năm 2003 rồi giao việc lại cho chính các cổ đông. Chi phí vượt hàng trăm triệu bảng, công ty vào diện quản lý phá sản tháng 7/2007. NAO ước tính người nộp thuế mất 170–410 triệu bảng. Bài học về xung đột lợi ích, quyền kiểm toán và đòn bẩy hợp đồng.
Chuyển rủi ro chỉ có ý nghĩa khi bên nhận rủi ro thực sự chịu được tổn thất. Ở đây, vốn chủ sở hữu của cổ đông nhỏ so với quy mô công việc, còn khoản vay được bảo lãnh. Khi công ty sụp đổ, cổ đông mất phần vốn góp, nhưng phần lớn tổn thất còn lại do người nộp thuế gánh.
NAO và TfL đều chỉ ra quản trị và năng lực lãnh đạo yếu của Metronet. Từ phía bên mua, quy trình Control Procurements thiếu chỉ số hiệu suất có ý nghĩa và cơ chế can thiệp sớm, nên chỉ đến khi trọng tài PPP phán quyết thì vấn đề mới được xác nhận.
Quy định cách nhà thầu chính được giao việc cho cổ đông hoặc công ty liên kết:
Giao việc qua đấu thầu cạnh tranh có giám sát, hoặc giá được so sánh với thị trường bởi bên độc lập.
Chỉ định thầu cho bên liên quan: phải có lý do bằng văn bản, sổ sách mở và bên mua phê duyệt.
Giao việc cho bên liên quan không minh bạch giá, không có quyền kiểm toán của bên mua.
Bên mua được quyền kiểm toán chi phí, truy cập dữ liệu tiến độ và chất lượng theo định dạng chuẩn, với chế tài khi thông tin chậm hoặc sai.
Đánh giá năng lực chịu tổn thất của nhà thầu so với quy mô rủi ro; nếu bên mua bảo lãnh nợ vay, phải có quyền can thiệp tương xứng (step-in, thay ban điều hành).
Theo dõi CPI, SPI, tỷ lệ hoàn thành khối lượng và các chỉ số an toàn; vượt ngưỡng thì kích hoạt rà soát độc lập thay vì chờ trọng tài phán quyết.
Khi người giám sát chi phí đồng thời là người hưởng lợi từ chi phí đó, hợp đồng sẽ không tự bảo vệ được bên mua. Hãy kiểm soát giao dịch với bên liên quan, đòi quyền kiểm toán sổ sách và đừng tin rằng rủi ro đã được chuyển giao khi bên mua vẫn đang bảo lãnh cho nó.
Bạn chọn phương án nào?