Mitsubishi SpaceJet (2008–2023): máy bay khu vực bị huỷ sau 6 lần lùi mốc vì thiếu năng lực chứng nhận loại
Năm 2008, Mitsubishi khởi động chương trình máy bay chở khách khu vực đầu tiên của Nhật sau nhiều thập kỷ, với ANA đặt hàng 25 chiếc và mục tiêu đưa vào khai thác khoảng năm 2013. Sau sáu lần lùi mốc, chi phí phát triển khoảng 1.000 tỷ yên và hơn 3.900 giờ bay thử, chương trình bị huỷ tháng 2/2023 khi chưa được chứng nhận loại. Mitsubishi thừa nhận ngay từ đầu đã hiểu chưa đủ về quy trình chứng nhận. Bài học về năng lực đội ngũ — nguồn lực khó mua nhất.
Bối cảnh thực tế
Mitsubishi Heavy Industries (MHI) có kinh nghiệm lâu năm chế tạo các bộ phận lớn cho Boeing và máy bay quân sự, nhưng chưa từng tự đưa một máy bay chở khách phản lực qua chứng nhận loại (type certification) — quá trình chứng minh với nhà chức trách hàng không rằng mọi thiết kế, hệ thống đáp ứng tiêu chuẩn an toàn.
Theo thông báo của MHI và báo chí hàng không (ch-aviation, AirlineGeeks):
- Chương trình khởi động năm 2008 với tên MRJ; All Nippon Airways là khách hàng khởi đầu với 25 chiếc. Mục tiêu đưa vào khai thác khoảng năm 2013.
- Mốc bàn giao bị lùi sáu lần; chi phí phát triển được báo khoảng 1.000 tỷ yên (khoảng 7,6 tỷ USD). Các máy bay thử tích luỹ hơn 3.900 giờ bay mà không có sự cố an toàn.
- Năm 2020, MHI cắt mạnh ngân sách và tạm dừng chương trình; ngày 7/2/2023 chính thức chấm dứt.
- Trong bài học tự rút ra, MHI nêu: hiểu biết ban đầu về quy trình chứng nhận loại máy bay thương mại vốn rất phức tạp là chưa đủ; công ty thiếu nguồn lực cho phát triển dài hạn; việc tiếp tục chứng nhận cần thêm khoản đầu tư rất lớn.
- Ngoài ra, điều khoản giới hạn kích thước máy bay khu vực trong hợp đồng phi công ở Mỹ (scope clause) không được nới, khiến phiên bản M90 không phù hợp thị trường Bắc Mỹ.
Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP
Năng lực then chốt bị đánh giá thấp khi lập kế hoạch nguồn lực
Kinh nghiệm chế tạo kết cấu không đồng nghĩa với kinh nghiệm chứng nhận cả máy bay. Kế hoạch nguồn lực đã tính kỹ sư, xưởng, máy bay thử, nhưng không định lượng được khoảng trống về người hiểu sâu quy trình chứng nhận — năng lực quyết định đường găng.
Khoảng trống năng lực lộ ra qua việc làm lại thiết kế