Số 357Quản lý Mua sắm

Mua sắm khẩn cấp thời COVID-19 ở Anh (2020): 18 tỷ bảng hợp đồng, "kênh ưu tiên" và hồ sơ quyết định bị thiếu

Để mua đồ bảo hộ và vật tư giữa đại dịch, Chính phủ Anh trao khoảng 8.600 hợp đồng trị giá gần 18 tỷ bảng tới cuối tháng 7/2020, phần lớn không qua cạnh tranh. Kiểm toán Nhà nước Anh (NAO) phát hiện nhà cung cấp qua "kênh ưu tiên cao" do người có quan hệ giới thiệu có tỉ lệ trúng thầu cao gấp khoảng mười lần, hồ sơ quyết định và quản lý xung đột lợi ích không đầy đủ. Bài học về mua sắm khẩn cấp vẫn phải minh bạch.

Nguyễn Thu Hà, PMP

06/09/2026

3 phút đọc 0

Bình luận0

Bối cảnh thực tế

Mùa xuân 2020, nhu cầu đồ bảo hộ cá nhân (PPE) tăng vọt trong khi chuỗi cung ứng toàn cầu tê liệt. Chính phủ Anh áp dụng quy định mua sắm khẩn cấp cho phép giao thầu trực tiếp không cạnh tranh, và lập đội mua sắm PPE khoảng 450 người.

Theo báo cáo điều tra của NAO (11/2020) và báo chí đưa tin:

Tới 31/7/2020 có khoảng 8.600 hợp đồng trị giá gần 18 tỷ bảng; khoảng 10,5 tỷ bảng được trao trực tiếp không qua cạnh tranh, chỉ khoảng 200 triệu bảng qua đấu thầu cạnh tranh.
Một "kênh ưu tiên cao" tiếp nhận nhà cung cấp do quan chức, văn phòng bộ trưởng, nghị sĩ hay lãnh đạo y tế giới thiệu. Gần 1/10 doanh nghiệp qua kênh này nhận hợp đồng, so với chưa tới 1/100 ở kênh thông thường.
Một công ty diệt côn trùng được đưa vào kênh ưu tiên "do nhầm lẫn", không có ai giới thiệu.
NAO nhận thấy hồ sơ về các quyết định then chốt và cách nhận diện, quản lý xung đột lợi ích không đầy đủ; một số hợp đồng được ký hồi tố.
Nhiều hợp đồng không được công bố đúng hạn 90 ngày theo hướng dẫn, làm giảm tính minh bạch với công chúng.

Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP

Khẩn cấp biện minh cho tốc độ, không biện minh cho thiếu hồ sơ
Quy định cho phép giao thầu trực tiếp, nhưng vẫn yêu cầu ghi lại lý do chọn nhà cung cấp. Thiếu hồ sơ khiến không thể chứng minh quyết định đúng đắn, kể cả khi nó đúng.
Tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp bị lệch bởi kênh tiếp nhận
Khi đường vào ảnh hưởng tới cơ hội trúng thầu nhiều hơn năng lực, tiêu chí lựa chọn nguồn (source selection criteria) đã bị vô hiệu. Đây là rủi ro đạo đức và uy tín, trái với nguyên tắc công bằng trong Bộ quy tắc đạo đức của PMI.
Thẩm định năng lực nhà cung cấp chưa chuẩn hoá
Nhiều nhà cung cấp mới chưa từng sản xuất vật tư y tế. Khi thẩm định tài chính, kỹ thuật chưa thống nhất, rủi ro nhận hàng không dùng được tăng cao.

Số 472Quản lý Mua sắm

Đường sắt bờ biển phía Đông ECRL (Malaysia, 2016–2019): dừng dự án, đàm phán lại hợp đồng EPCC và giảm giá từ 65,5 xuống 44 tỷ ringgit

Hợp đồng EPCC tuyến đường sắt ECRL ký với China Communications Construction Company (CCCC) tháng 11/2016 có giá 65,5 tỷ ringgit cho giai đoạn 1 và 2. Chính phủ mới năm 2018 tạm dừng dự án vì chi phí quá cao, nhưng chấm dứt hợp đồng sẽ tốn khoảng 21,78 tỷ ringgit. Sau nhiều tháng đàm phán, thoả thuận bổ sung ngày 12/4/2019 hạ giá xuống 44 tỷ ringgit nhờ đổi hướng tuyến, cắt hầm dài và tăng tỷ lệ nhà thầu trong nước. Bài học về điều khoản chấm dứt và đòn bẩy đàm phán.

0 0 025/10/2026

Số 507Quản lý Mua sắm

Sự sụp đổ của Synapse (Mỹ, 2023–2025): nhà cung cấp hạ tầng "ngân hàng như một dịch vụ", sổ cái lệch 60–90 triệu USD và hàng nghìn người không rút được tiền

Synapse cung cấp phần mềm nối các ứng dụng fintech với ngân hàng đối tác và giữ sổ cái ghi nhận tiền của người dùng. Từ năm 2023, số liệu của Synapse đã không khớp với ngân hàng. Khi Synapse phá sản (4/2024) và ngừng hoạt động, các ngân hàng phát hiện khoản thiếu hụt 60–90 triệu USD; hàng nghìn người không rút được tiền trong nhiều tuần, nhiều tháng. Bài học về quản lý mua sắm và nhà cung cấp: thuê ngoài một chức năng không có nghĩa là thuê ngoài trách nhiệm.

0 0 024/10/2026

Số 497Quản lý Mua sắm

Bệnh viện Nhi Quốc gia Ireland (2013–2026): từ dự toán 790 triệu euro lên khoảng 2,2 tỷ, khi hợp đồng được ký trên một ngân sách mà chính kiểm toán gọi là “có lỗi từ đầu”

Bệnh viện Nhi Quốc gia ở Dublin được dự toán 790 triệu euro năm 2013, 983 triệu năm 2017, rồi 1,43 tỷ cuối năm 2018. Rà soát độc lập của PwC (2019) cho thấy 65% phần tăng lẽ ra phải được nhận diện trước khi phê duyệt phương án đầu tư, và quy trình chốt “giá tối đa đảm bảo” với nhà thầu được điều phối kém. Đến tháng 3/2026, dự án khoảng 2,2 tỷ euro vẫn ở mốc hoàn thành thứ 18 do nhà thầu đưa ra. Bài học về mua sắm và quản lý hợp đồng cho công trình phức tạp.

0 0 015/10/2026

Mua sắm khẩn cấp thời COVID-19 ở Anh (2020): 18 tỷ bảng hợp đồng, "kênh ưu tiên" và hồ sơ quyết định bị thiếu

Bối cảnh thực tế

Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP

Khẩn cấp biện minh cho tốc độ, không biện minh cho thiếu hồ sơ

Tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp bị lệch bởi kênh tiếp nhận

Thẩm định năng lực nhà cung cấp chưa chuẩn hoá

Xung đột lợi ích không được quản lý chủ động

Lẽ ra PM nên làm gì

Bước 1: Một quy trình đánh giá cho mọi kênh

Bước 2: Hồ sơ quyết định tối thiểu nhưng bắt buộc

Bước 3: Phân cấp mức kiểm soát theo giá trị và rủi ro

Bước 4: Công bố hợp đồng đúng hạn

PM Takeaway (Bài học rút ra)

Nguồn tham khảo

Trắc nghiệm tình huống PMP

Trong khủng hoảng PPE tháng 4/2020, bạn chọn cách tổ chức mua sắm nào?

Tình huống này hữu ích với bạn?

Bình luận (0)