Thuật ngữ rủi ro dễ nhầm trong đề thi PMP: risk và issue, contingency và fallback, residual và secondary

Tình huống minh hoạ

Tình huống dưới đây là giả định, dùng để minh hoạ.

Anh Bùi Quang Huy – trưởng nhóm dự án tại một ngân hàng thương mại ở Hà Nội – đang ôn thi PMP. Sau ba bài thi thử, điểm phần rủi ro của anh luôn thấp nhất. Xem lại các câu sai, anh nhận ra mình hiểu tình huống nhưng chọn sai vì nhầm thuật ngữ: chọn "transfer" khi đáp án là "escalate", chọn "contingency plan" khi đề hỏi về "fallback plan", và nhầm "residual risk" với "secondary risk".

Ví dụ một câu anh làm sai: "Sau khi mua bảo hiểm cho thiết bị, dự án vẫn chịu khoản khấu trừ (deductible) nếu xảy ra hư hỏng. Phần này được gọi là gì?" Anh chọn secondary risk, trong khi đáp án là residual risk.

Bài viết này tổng hợp các cặp thuật ngữ dễ nhầm nhất, kèm từ khoá giúp nhận diện nhanh trong đề.

Phân tích theo PMBOK® Guide

Các khái niệm dưới đây thuộc Uncertainty Performance Domain của PMBOK® Guide 7, đồng thời được mô tả chi tiết trong phần quản lý rủi ro của PMBOK® Guide 6 – vẫn là nguồn thuật ngữ thường gặp trong đề thi.

1. Risk và Issue

	Risk	Issue
Thời điểm	Chưa xảy ra, không chắc chắn	Đã xảy ra hoặc đang diễn ra
Artifact	Risk register	Issue log
Có thể tích cực?	Có (opportunity)	Không
Từ khoá trong đề	"có thể", "nếu", "lo ngại", "khả năng"	"đã xảy ra", "đang gây", "vừa báo"

2. Contingency plan, Fallback plan và Workaround

Contingency plan: kế hoạch lập sẵn, thực hiện khi trigger xuất hiện hoặc rủi ro xảy ra.
Fallback plan: kế hoạch thay thế khi contingency plan không hiệu quả.
Workaround: giải pháp ứng biến cho rủi ro chưa được nhận diện đã xảy ra.

Mẹo: đề có cụm "kế hoạch ứng phó đã thực hiện nhưng không hiệu quả" → nghĩ đến fallback plan. Đề có "chưa từng được nhận diện" → nghĩ đến workaround.

3. Residual risk và Secondary risk

Residual risk (rủi ro còn lại): phần rủi ro còn tồn tại sau khi đã ứng phó. Ví dụ: mua bảo hiểm nhưng vẫn chịu khoản khấu trừ.

Tình huống minh hoạ

Tình huống dưới đây là giả định, dùng để minh hoạ.

Bài viết này tổng hợp các cặp thuật ngữ dễ nhầm nhất, kèm từ khoá giúp nhận diện nhanh trong đề.

Phân tích theo PMBOK® Guide

1. Risk và Issue

	Risk	Issue
Thời điểm	Chưa xảy ra, không chắc chắn	Đã xảy ra hoặc đang diễn ra
Artifact	Risk register	Issue log
Có thể tích cực?	Có (opportunity)	Không
Từ khoá trong đề	"có thể", "nếu", "lo ngại", "khả năng"	"đã xảy ra", "đang gây", "vừa báo"

2. Contingency plan, Fallback plan và Workaround

Contingency plan: kế hoạch lập sẵn, thực hiện khi trigger xuất hiện hoặc rủi ro xảy ra.
Fallback plan: kế hoạch thay thế khi contingency plan không hiệu quả.
Workaround: giải pháp ứng biến cho rủi ro chưa được nhận diện đã xảy ra.

3. Residual risk và Secondary risk

Residual risk (rủi ro còn lại): phần rủi ro còn tồn tại sau khi đã ứng phó. Ví dụ: mua bảo hiểm nhưng vẫn chịu khoản khấu trừ.

	Escalate	Transfer
Bản chất	Rủi ro nằm ngoài phạm vi hoặc thẩm quyền của PM/dự án	Chuyển tác động và quyền sở hữu xử lý cho bên thứ ba
Ai nhận	Cấp chương trình, danh mục, bộ phận khác trong tổ chức	Công ty bảo hiểm, nhà thầu, đối tác qua hợp đồng
Sau đó dự án	Thường không theo dõi tiếp như rủi ro của dự án (có thể ghi nhận để tham khảo)	Vẫn theo dõi, thường phải trả chi phí cho bên nhận

	Contingency reserve	Management reserve
Dành cho	Known-unknowns – rủi ro đã nhận diện	Unknown-unknowns – rủi ro chưa nhận diện
Nằm trong cost baseline?	Có	Không (nằm trong ngân sách dự án)
Ai kiểm soát	PM, theo kế hoạch quản lý rủi ro	Cấp quản lý, sponsor

Thuật ngữ rủi ro dễ nhầm trong đề thi PMP: risk và issue, contingency và fallback, residual và secondary

Tình huống minh hoạ

Phân tích theo PMBOK® Guide

1. Risk và Issue

2. Contingency plan, Fallback plan và Workaround

3. Residual risk và Secondary risk

Tình huống liên quan

Ôn PMP domain People: "phát triển tầm nhìn chung" và cách tìm gốc rễ khi đội hiểu sai tầm nhìn

Thiết bị y tế nhập khẩu đội giá vì tỷ giá: quản lý rủi ro tài chính trong dự án bệnh viện

Dạng bài tính toán hay gặp trong đề PMP: float, PERT và EVM giải từng bước

Nhà cung cấp chính phá sản giữa dự án: kế hoạch ứng phó rủi ro

Thuật ngữ rủi ro dễ nhầm trong đề thi PMP: risk và issue, contingency và fallback, residual và secondary

Tình huống minh hoạ

Phân tích theo PMBOK® Guide

1. Risk và Issue

2. Contingency plan, Fallback plan và Workaround

3. Residual risk và Secondary risk

Tình huống liên quan

Ôn PMP domain People: "phát triển tầm nhìn chung" và cách tìm gốc rễ khi đội hiểu sai tầm nhìn

Thiết bị y tế nhập khẩu đội giá vì tỷ giá: quản lý rủi ro tài chính trong dự án bệnh viện

Dạng bài tính toán hay gặp trong đề PMP: float, PERT và EVM giải từng bước

Nhà cung cấp chính phá sản giữa dự án: kế hoạch ứng phó rủi ro

4. Escalate và Transfer

5. Contingency reserve và Management reserve

6. Các cặp khác hay gặp

Cách xử lý câu hỏi rủi ro trong đề

Checklist ôn tập nhanh

Sai lầm thường gặp

Liên hệ đề thi PMP

Bài học rút ra

Trắc nghiệm tình huống PMP

Dự án đã mua bảo hiểm cho thiết bị (transfer), nhưng nếu hư hỏng vẫn phải chịu khoản khấu trừ – đây là rủi ro tồn dư (residual risk). Nếu là PM, bạn xử lý phần rủi ro tồn dư này thế nào?

Đánh giá bài viết

Bình luận