Tháng 2/2011, Không quân Mỹ ký với Boeing hợp đồng phát triển KC-46 theo hình thức giá cố định có khuyến khích (FPIF): giá mục tiêu khoảng 4,4 tỷ USD, trần 4,9 tỷ, tỷ lệ chia sẻ 60/40. Chi phí phát triển vượt trần, Boeing phải tự gánh phần vượt và chịu lỗ nhiều tỷ USD. Bài học về cấu trúc FPIF, Điểm chịu toàn bộ rủi ro (PTA) và giới hạn của chuyển giao rủi ro.
Hợp đồng giá cố định phù hợp khi rủi ro thấp. Giả định “chỉ là tích hợp công nghệ đã chín” bỏ qua độ phức tạp của việc tích hợp hệ thống quân sự, chứng nhận và kiểm thử. Khi rủi ro thực tế lớn hơn giả định, bên chịu rủi ro (nhà thầu) phải ghi nhận lỗ lớn, và bên mua vẫn chịu thiệt về tiến độ.
Boeing gánh tiền, nhưng Không quân vẫn nhận máy bay trễ khoảng hai năm và phải chấp nhận máy bay còn lỗi. Hợp đồng giá cố định bảo vệ ngân sách của bên mua chứ không bảo vệ được mục tiêu sử dụng sản phẩm đúng hạn.
Việc Không quân nhận máy bay khi còn lỗi nhưng giữ lại một phần tiền là ví dụ của nghiệm thu có điều kiện trong quản trị hợp đồng: bên mua có sản phẩm để dùng, đồng thời giữ đòn bẩy buộc nhà thầu khắc phục.
Dùng dữ liệu giá trị thu được (EVM) để dự báo chi phí khi hoàn thành (EAC) và so với PTA. Gợi ý các mức theo dõi (minh hoạ):
Hai bên cùng hưởng phần tiết kiệm theo tỷ lệ chia sẻ; duy trì giám sát định kỳ.
Bên mua chia sẻ phần vượt; chuẩn bị nguồn ngân sách bổ sung và yêu cầu kế hoạch khắc phục.
Nhà thầu chịu toàn bộ phần vượt: giám sát chặt nguy cơ cắt giảm chất lượng, claim thay đổi và rủi ro tài chính của nhà thầu.
Mọi thay đổi yêu cầu của bên mua phải đi qua quy trình kiểm soát thay đổi hợp đồng, có đánh giá tác động. Nếu không, nhà thầu sẽ dùng các thay đổi này để mở lại giá khi đã vượt trần.
Xác định rõ các tiêu chí hiệu năng (ví dụ chất lượng hình ảnh của hệ thống quan sát khi tiếp dầu) và gắn với giữ lại thanh toán nếu không đạt.
Dùng ước tính chi phí độc lập và phân tích rủi ro định lượng để kiểm tra giả định “rủi ro thấp”; ghi lại lý do chọn loại hợp đồng trong hồ sơ mua sắm.
Trần giá và PTA giúp bên mua giới hạn rủi ro chi phí, nhưng không làm sản phẩm đến đúng hạn hay hoạt động tốt hơn. PM bên mua phải tính được PTA, theo dõi EAC so với PTA và giữ đòn bẩy qua tiêu chí nghiệm thu.
Bạn chọn phương án nào?