Dengvaxia ở Philippines (2016–2019): chương trình tiêm vắc-xin sốt xuất huyết cho khoảng 800.000 học sinh và cuộc khủng hoảng niềm tin kéo theo dịch sởi
Năm 2016, Philippines là nước đầu tiên đưa vắc-xin sốt xuất huyết Dengvaxia vào chương trình tiêm chủng công cho học sinh, với kinh phí 3,5 tỷ peso. Tháng 11/2017, nhà sản xuất thông báo vắc-xin có thể làm bệnh nặng hơn ở người chưa từng nhiễm sốt xuất huyết. Chương trình bị dừng, các cuộc điều tra, khởi tố và tranh cãi công khai làm niềm tin vào vắc-xin sụt giảm; năm 2019, Philippines có hơn 31.000 ca sởi xác nhận và 415 ca tử vong. Bài học về quản lý bên liên quan trong chương trình y tế công.
Bối cảnh thực tế
Sốt xuất huyết là gánh nặng y tế lớn ở Philippines. Cuối năm 2015, Philippines trở thành nước châu Á đầu tiên cấp phép thương mại cho Dengvaxia — vắc-xin sốt xuất huyết đầu tiên trên thế giới, của Sanofi Pasteur. Bộ Y tế (DOH) nhanh chóng đưa vắc-xin vào chương trình tiêm chủng tại trường học.
Theo các tổng hợp công khai về vụ việc:
- Tháng 4/2016, DOH bắt đầu chiến dịch ở ba vùng (Trung Luzon, Calabarzon và vùng thủ đô). Chính phủ chi 3,5 tỷ peso mua vắc-xin; khoảng 733.000–830.000 học sinh đã được tiêm.
- Ngày 29/11/2017, Sanofi thông báo vắc-xin có thể gây rủi ro bệnh nặng cho người được tiêm khi chưa từng nhiễm sốt xuất huyết. Phát ngôn viên của Tổng thống cho biết khoảng 10% số học sinh đã tiêm có thể thuộc nhóm này.
- DOH đình chỉ chương trình ngay trong những ngày sau đó; cơ quan quản lý dược yêu cầu ngừng phân phối, về sau vắc-xin bị cấm sử dụng và bán tại Philippines.
- Năm 2018, Quốc hội điều tra, Văn phòng Luật sư Công (PAO) khám nghiệm tử thi nhiều trẻ đã tiêm và khởi tố hình sự cựu Bộ trưởng Y tế cùng các quan chức; một nhóm chuyên gia y khoa độc lập cho biết chỉ 3 trong 14 ca tử vong được xem xét có biểu hiện sốt xuất huyết dù đã tiêm.
- Năm 2019, Philippines bùng phát dịch sởi với 31.056 ca xác nhận và 415 ca tử vong; nhiều phân tích liên hệ dịch này với sự sụt giảm niềm tin vào tiêm chủng sau vụ Dengvaxia. Một nghiên cứu năm 2021 của Đại học Philippines cũng coi vụ việc là yếu tố chính của tâm lý ngần ngại vắc-xin COVID-19.
Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP
Phụ huynh — bên liên quan quan trọng nhất — được gắn kết ở mức thấp
Chương trình triển khai qua trường học, quyết định tiêm phụ thuộc vào sự đồng ý của phụ huynh. Nhưng thông tin về giới hạn của một vắc-xin rất mới (hiệu quả khác nhau theo tiền sử nhiễm bệnh) không được truyền đạt đủ rõ, khiến niềm tin dựa trên sự tin cậy chung vào nhà trường và Bộ Y tế.