Dự án đường sắt nhẹ Sydney được duyệt với chi phí 1,6 tỷ đô la Úc, tăng lên 2,1 tỷ khi ký hợp đồng PPP năm 2014 và vượt 3 tỷ sau khi Chính phủ bang dàn xếp vụ kiện với Acciona về việc di dời đường điện ngầm. Bài học về SOW, thoả thuận với bên thứ ba, phân bổ rủi ro hạ tầng kỹ thuật và quản trị claim.
Trong PPP, nhà thầu xây dựng nằm trong một chuỗi hợp đồng (chủ đầu tư → liên danh dự án → nhà thầu). Tranh chấp ở tầng xây dựng ảnh hưởng tới cả cấu trúc tài chính và thời hạn khai thác. Kết quả là chủ đầu tư phải “trả” bằng cách kéo dài thời hạn PPP và tăng khoản thanh toán.
Hai bên công khai đổ lỗi cho nhau: phía chính quyền cáo buộc nhà thầu cố tình làm chậm, phía nhà thầu cáo buộc thông tin sai. Khi tranh chấp được đưa ra truyền thông, cơ hội giải quyết sớm qua đàm phán giảm mạnh và chi phí cho cả hai bên tăng lên.
Ký thoả thuận với các đơn vị quản lý hạ tầng kỹ thuật (điện, nước, viễn thông) về tiêu chuẩn, khối lượng và quy trình phê duyệt trước khi phát hành hồ sơ mời thầu. Đưa các thoả thuận này vào hồ sơ như một phần của SOW.
Đầu tư khảo sát hạ tầng ngầm trước khi mời thầu và công bố dữ liệu làm mốc nền. Chi phí khảo sát nhỏ hơn rất nhiều so với chi phí claim về sau.
Chọn một trong các cơ chế phân bổ rõ ràng, ghi trong hợp đồng:
Hợp lý khi dữ liệu hiện trạng kém và bên thứ ba chỉ chịu sự tác động của chủ đầu tư; thanh toán theo khối lượng thực tế.
Khối lượng trong mốc nền do nhà thầu chịu, vượt mốc do chủ đầu tư chịu; giảm phần dự phòng trong giá thầu.
Chỉ khi dữ liệu đầy đủ; nếu không, giá thầu sẽ cao hoặc dễ phát sinh claim về sai lệch thông tin.
Đàm phán ở cấp dự án, rồi lên cấp lãnh đạo, rồi hội đồng chuyên gia độc lập, trước khi ra toà. Giữ quan hệ làm việc chuyên nghiệp, tránh tranh cãi qua truyền thông.
Khi chi phí thay đổi đáng kể, cập nhật business case, đánh giá lại lợi ích và báo cáo cho cấp phê duyệt thay vì giữ con số cũ.
Rủi ro mà chủ đầu tư chưa hiểu rõ thì không thể chuyển sang nhà thầu một cách “sạch sẽ”: nó sẽ quay lại dưới dạng claim. Hãy chốt thoả thuận với bên thứ ba, khảo sát đủ và phân bổ rủi ro rõ ràng trước khi mời thầu.
Bạn chọn phương án nào?