Expo 2025 Osaka (Nhật Bản): khoảng 50 gian triển lãm tự thiết kế, không đủ thợ xây và trần giờ làm thêm từ tháng 4/2024
Osaka dự kiến khoảng 50 quốc gia tự xây gian triển lãm riêng cho Expo 2025. Tháng 7/2023, chưa nước nào nộp hồ sơ xin phép xây dựng; ngành xây dựng Nhật thiếu lao động và sắp chịu trần giờ làm thêm từ tháng 4/2024. Chi phí xây dựng khu hội chợ tăng từ 125 lên khoảng 235 tỷ yên. Ngày khai mạc 13/4/2025, tám gian của nước ngoài vẫn chưa xong. Bài học về quản lý nguồn lực: khi lao động là nguồn lực khan hiếm của cả thị trường, phải giữ chỗ và giảm nhu cầu từ sớm.
Bối cảnh thực tế
Osaka giành quyền đăng cai Expo 2025 vào tháng 11/2018, trên đảo nhân tạo Yumeshima. Lịch tổ chức bị nén vì Expo Dubai lùi sang 2021–2022 do COVID-19, trong khi các nước tham gia cần thời gian thiết kế, thuê nhà thầu Nhật và xin phép xây dựng gian triển lãm tự thiết kế (loại A) — loại phức tạp nhất.
Theo bài của Eric Johnston (Japan Times) trên tạp chí của Câu lạc bộ Phóng viên Nước ngoài Nhật Bản (FCCJ) và các nguồn tổng hợp:
- Khoảng 50 quốc gia dự kiến tự xây gian loại A. Mỗi gian do doanh nghiệp xây dựng Nhật thi công sau khi được thành phố Osaka cấp phép, quy trình mất khoảng hai tháng.
- Tháng 7/2023, chưa nước nào nộp hồ sơ xin phép; đến khoảng tháng 9/2023 mới có hai hồ sơ được xác nhận. Ban tổ chức đưa ra phương án nhà lắp ghép dựng sẵn cho các nước chậm chân.
- Luật lao động sửa đổi áp trần giờ làm thêm cho ngành xây dựng từ tháng 4/2024, sau 5 năm ân hạn; ban tổ chức xin miễn trừ cho công trình Expo. Báo chí dẫn nhận định không có đủ thợ để hoàn thành khoảng 50 gian tự thiết kế trước tháng 4/2025.
- Chi phí xây dựng khu hội chợ ước tính 125 tỷ yên (2017), nâng lên tối đa 185 tỷ (12/2020), rồi khoảng 235 tỷ yên (9/2023).
- Ngày khai mạc 13/4/2025, tám gian của nước ngoài chưa hoàn thiện; gian của Nepal đóng cửa hơn hai tháng sau khai mạc. Một số gian gặp tình trạng nhà thầu chính chưa trả tiền cho nhà thầu phụ.
- Expo đón khoảng 29 triệu lượt khách trong sáu tháng.
Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP
Nguồn lực then chốt là của chung cả thị trường
Thợ xây và nhà thầu không thuộc riêng dự án Expo; họ cũng phục vụ các công trình khác của Nhật. Kế hoạch quản lý nguồn lực phải coi đây là nguồn lực khan hiếm bên ngoài và lên kế hoạch thu xếp (Acquire Resources) từ rất sớm.