Khu trục hạm lớp Hunter của Úc (2018–2024): chọn thiết kế chưa chín, 93 đề nghị thay đổi hợp đồng và cắt từ 9 xuống 6 tàu
Năm 2018, Úc chọn thiết kế Type 26 của BAE Systems cho chương trình 9 tàu chống ngầm khoảng 45 tỷ AUD, dù thiết kế gốc khi đó chưa hoàn thiện. Kiểm toán ANAO (5/2023) cho thấy chương trình chậm 18 tháng, hợp đồng chính tăng 693 triệu AUD qua 93 đề nghị thay đổi. Đầu năm 2024, chính phủ cắt chương trình xuống 6 tàu khi chi phí dự báo vượt khoảng 20 tỷ AUD. Bài học về chốt phạm vi trên một thiết kế chưa đủ độ chín.
Bối cảnh thực tế
Chương trình SEA 5000 nhằm đóng tại Adelaide 9 khu trục hạm chống ngầm thay cho 8 tàu lớp Anzac. Năm 2018, Bộ Quốc phòng Úc so sánh ba thiết kế — Type 26 (BAE Systems), FREMM (Fincantieri) và một biến thể F100 (Navantia) — và chọn Type 26, khi đó mới đang được đóng cho Hải quân Anh.
Theo báo cáo kiểm toán của Văn phòng Kiểm toán Quốc gia Úc (ANAO) công bố tháng 5/2023 và các thông báo của chính phủ:
- Giá chào của ba ứng viên chênh nhau trong khoảng 4%; ANAO nhận xét quá trình chọn thầu thiếu trọng tâm "giá trị đồng tiền" và hồ sơ quyết định không đầy đủ.
- Đầu năm 2023, một hội đồng tư vấn tàu mặt nước kết luận độ chín của thiết kế Type 26 đã bị đánh giá quá cao, nên rủi ro chi phí và tiến độ bị đánh giá thấp.
- Giai đoạn thiết kế và chuẩn bị sản xuất kéo dài, chương trình chậm khoảng 18 tháng. Hợp đồng chính tăng 693 triệu AUD lên khoảng 2,56 tỷ AUD qua 93 đề nghị thay đổi hợp đồng, trong đó 36 đề nghị làm thay đổi giá.
- Tổng chương trình được ước tính khoảng 45 tỷ AUD; mốc tàu đầu tiên vào biên chế năm 2031 trở nên khó giữ.
- Tháng 2/2024, sau đợt rà soát hạm đội mặt nước, chính phủ giảm số tàu Hunter từ 9 xuống 6, khi chi phí dự báo vượt kế hoạch khoảng 20 tỷ AUD; phần năng lực còn lại chuyển sang một lớp khinh hạm cỡ vừa.
Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP
Phạm vi được chốt trên một thiết kế chưa ổn định
Một thiết kế "đã có" nhưng chưa đóng xong chiếc nào không phải là đường cơ sở phạm vi đáng tin. Mỗi thay đổi ở tàu gốc của Anh và mỗi yêu cầu riêng của Úc đều trở thành đề nghị thay đổi hợp đồng — 93 đề nghị là dấu hiệu phạm vi chưa được xác định xong khi ký.
Độ chín thiết kế không phải là tiêu chí cổng bắt buộc