Trực thăng MRH-90 Taipan của Úc (2007–2023): mua mẫu mới, 12 năm trong danh sách dự án đáng lo ngại và nghỉ hưu sớm hơn 13 năm
Úc mua 47 trực thăng MRH-90 Taipan (biến thể NH90 của châu Âu) với ngân sách hơn 4 tỷ AUD để thay Black Hawk và Sea King. Từ 2011, chương trình nằm trong danh sách "dự án đáng lo ngại" vì khả năng sẵn sàng thấp, thiếu phụ tùng và chi phí mỗi giờ bay trên 50.000 AUD. Năm 2021, chính phủ quyết định mua Black Hawk thay thế; sau tai nạn năm 2023, cả đội bay bị dừng vĩnh viễn — thay vì phục vụ tới 2037. Bài học về mua sắm sản phẩm chưa chín và hợp đồng hỗ trợ dài hạn.
Bối cảnh thực tế
Đầu những năm 2000, Bộ Quốc phòng Úc chọn MRH-90 — phiên bản của trực thăng NH90 do liên doanh châu Âu NHIndustries phát triển — làm trực thăng đa nhiệm chung cho Lục quân và Hải quân. Khi đó NH90 vẫn là mẫu tương đối mới, đang trong quá trình đưa vào phục vụ ở các nước châu Âu.
Theo The Canberra Times, Văn phòng Kiểm toán Quốc gia Úc (ANAO) và thông báo của chính phủ:
- Ngân sách cho 47 chiếc là hơn 4 tỷ AUD. Hai chiếc đầu tiên vào phục vụ năm 2007 tại Brisbane.
- Năm 2011, chương trình bị đưa vào danh sách "dự án đáng lo ngại" (Projects of Concern) của Bộ Quốc phòng; tới năm 2021 nó là dự án lớn duy nhất còn trong danh sách.
- ANAO lo ngại chi phí vận hành trên 50.000 AUD mỗi giờ bay; tình trạng thiếu phụ tùng kéo dài làm giảm số máy bay sẵn sàng. Đội bay từng bị dừng bay các năm 2010, 2019, 2021 và tháng 3/2023.
- Tháng 12/2021, chính phủ công bố mua 40 trực thăng UH-60M Black Hawk cho Lục quân để thay Taipan, dù kế hoạch ban đầu là dùng Taipan tới năm 2037.
- Tháng 7/2023, một chiếc Taipan rơi khi huấn luyện ngoài khơi Queensland, bốn quân nhân thiệt mạng. Tháng 9/2023, chính phủ thông báo đội bay sẽ không bay lại và nghỉ hưu vào cuối năm 2024.
Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP
Mua một sản phẩm chưa chín như thể đã là hàng có sẵn
Một mẫu trực thăng mới chưa có lịch sử khai thác dài thì các số liệu về độ tin cậy, chi phí vận hành và chuỗi phụ tùng đều là dự báo. Tiêu chí lựa chọn nguồn lẽ ra phải chấm điểm và định giá rủi ro độ chín này.
Chi phí vòng đời không được đặt ngang giá mua
Chi phí vận hành, hỗ trợ trong hàng chục năm thường lớn hơn giá mua. Chi phí mỗi giờ bay và tỷ lệ sẵn sàng phải là chỉ tiêu hợp đồng có hệ quả, không chỉ là số liệu báo cáo.