Bài 1.5 · Chương 1: Nền tảng quản lý dự án
Nhà quản lý dự án làm gì trong dự án, tổ chức và nghề nghiệp; tam giác tài năng của PMI, các nguồn quyền lực, khác biệt giữa lãnh đạo và quản lý, đạo đức nghề nghiệp và cách chọn phong cách phù hợp từng tình huống.
| Nhóm | Nội dung | Ví dụ |
|---|---|---|
| Cách thức làm việc (Ways of Working) | Thành thạo nhiều phương pháp: dự đoán, agile, lai, thiết kế tư duy; biết chọn và điều chỉnh | Chuyển một dự án từ kế hoạch cố định sang phát hành theo vòng lặp khi yêu cầu thay đổi nhanh |
| Kỹ năng mềm (Power Skills) | Giao tiếp, lãnh đạo, giải quyết vấn đề, đàm phán, đồng cảm, tư duy hợp tác | Hoà giải hai trưởng nhóm bất đồng về kiến trúc hệ thống |
| Hiểu biết kinh doanh (Business Acumen) | Hiểu mục tiêu kinh doanh, tài chính, thị trường, tuân thủ; ra quyết định dựa trên giá trị | Giải thích cho đội vì sao tính năng A ưu tiên hơn tính năng B về doanh thu |
Phiên bản cũ của tam giác gọi ba nhóm là: quản lý dự án kỹ thuật, lãnh đạo, quản lý chiến lược và kinh doanh. Thông điệp không đổi: kỹ năng kỹ thuật quản lý dự án là cần nhưng không đủ.
| Quản lý (management) | Lãnh đạo (leadership) |
|---|---|
| Dựa trên quyền hạn chức vụ | Dựa trên ảnh hưởng và sự tin cậy |
| Duy trì, kiểm soát | Phát triển, đổi mới |
| Tập trung vào hệ thống, cấu trúc | Tập trung vào con người, mối quan hệ |
| Hỏi "làm thế nào, khi nào" | Hỏi "cái gì, tại sao" |
| Tầm nhìn ngắn hạn, kết quả trước mắt | Tầm nhìn dài hạn, định hướng |
PM giỏi cần cả hai: quản lý để công việc trật tự, lãnh đạo để con người muốn làm và làm tốt.
Theo French và Raven (cùng các bổ sung sau này), PM có thể dùng nhiều dạng quyền lực:
Trong cơ cấu ma trận, PM thường thiếu quyền chính thức nên phải dựa vào chuyên môn, uy tín và khả năng ảnh hưởng không cần quyền hạn.
Không có phong cách đúng cho mọi lúc. Lãnh đạo phục vụ (servant leadership) — đặt nhu cầu của đội lên trước, gỡ trở ngại, tạo điều kiện để đội tự quản — đặc biệt phù hợp với đội agile và đội giàu kinh nghiệm. Khi khủng hoảng (sự cố an toàn, hệ thống sập), phong cách chỉ đạo nhanh, rõ ràng có thể cần thiết. Khi đội mới thành lập, PM thường hướng dẫn nhiều hơn; khi đội trưởng thành, PM uỷ quyền nhiều hơn. Trí tuệ cảm xúc — nhận biết và điều chỉnh cảm xúc của mình, hiểu cảm xúc của người khác — giúp PM chọn đúng cách phản ứng.
Trong Scrum không có chức danh "quản lý dự án": trách nhiệm được chia cho chủ sản phẩm (giá trị, ưu tiên), Scrum Master (quy trình, gỡ trở ngại) và đội phát triển (cách làm). Khi tổ chức vẫn có PM — thường trong dự án hybrid hoặc chương trình nhiều đội — PM tập trung vào những việc đội không tự làm được: điều phối phụ thuộc giữa các đội, ngân sách và hợp đồng, quản trị và báo cáo cho cấp trên, rủi ro ở mức dự án, quan hệ với bên liên quan ngoài đội. Ví dụ ở một công ty bảo hiểm, PM của dự án số hoá bồi thường làm việc với ba đội Scrum: PM không giao việc hằng ngày, nhưng giữ lộ trình chung, đàm phán với đối tác bệnh viện và bảo đảm ba đội ra mắt khớp ngày áp dụng quy định mới.
Bộ quy tắc đạo đức và hành xử nghề nghiệp của PMI xoay quanh bốn giá trị: trách nhiệm (nhận việc trong năng lực, giữ cam kết, nhận lỗi), tôn trọng (lắng nghe, đối xử tử tế, tôn trọng tài sản người khác), công bằng (minh bạch, tránh và công khai xung đột lợi ích, không thiên vị), trung thực (nói sự thật, không lừa dối, kể cả khi tin xấu). Trên đề thi, phương án vi phạm các giá trị này gần như luôn sai, dù có vẻ "giải quyết nhanh".
PMBOK 8 gộp các nguyên tắc liên quan đến lãnh đạo và quản lý có trách nhiệm thành nguyên tắc Lãnh đạo có trách nhiệm giải trình (Lead accountably): PM không chỉ "dẫn đường" mà còn chịu trách nhiệm về kết quả, hành xử đạo đức và minh bạch. Xem bài 2.4.
Các task P1 (tầm nhìn chung), P2 (xung đột), P3 (lãnh đạo đội) của ECO 2026 kiểm tra cách PM hành xử. Đáp án tốt thường: tìm hiểu trước khi hành động, nói chuyện trực tiếp và riêng tư với người liên quan, trao quyền cho đội, minh bạch với bên liên quan, giữ chuẩn mực đạo đức.
5 câu · Đạt từ 70 %
Theo PMBOK® Guide – Ấn bản 8 (PMI, 2025): 6 nguyên tắc, 7 lĩnh vực hiệu suất, 5 nhóm trọng tâm với 40 quy trình không bắt buộc. PMBOK là nhãn hiệu đã đăng ký của Project Management Institute.