Số 307Quản lý Chi phí

Đường sắt cao tốc Jakarta – Bandung (Indonesia): từ cam kết không dùng ngân sách nhà nước đến khoản vượt chi 1,2 tỷ USD

Năm 2015 Indonesia chọn đề xuất của Trung Quốc với chi phí 5,5 tỷ USD, không cần bảo lãnh của nhà nước, mục tiêu vận hành 2019. Giải phóng mặt bằng kéo dài, chi phí đội lên; năm 2021 Indonesia phải sửa quy định để dùng ngân sách nhà nước và gánh khoản vượt chi 1,2 tỷ USD. Tuyến khai trương tháng 10/2023, trễ bốn năm, tổng chi phí khoảng 7,3 tỷ USD. Bài học về ước tính để thắng thầu và business case.

Nguyễn Thu Hà, PMP

29/03/2026

4 phút đọc 0

Bình luận0

Bối cảnh thực tế

Tuyến đường sắt cao tốc Jakarta – Bandung (khoảng 142 km) là tuyến cao tốc đầu tiên ở Đông Nam Á. Năm 2015, Nhật Bản và Trung Quốc cạnh tranh; Indonesia chọn đề xuất của Trung Quốc vì không đòi ngân sách nhà nước và không cần bảo lãnh nợ của chính phủ. Hợp đồng ký tháng 10/2015 với chi phí 5,5 tỷ USD, mục tiêu vận hành năm 2019. Liên doanh KCIC do các doanh nghiệp nhà nước Indonesia nắm đa số; Ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB) cho vay 75% chi phí.

Những điểm chính:

Giải phóng mặt bằng kéo dài nhiều năm, trong đó có khu đất 49 ha gần căn cứ không quân Halim mà không quân chưa muốn bàn giao (2017); đến 2/2020 mới thu hồi được 99,96%.
Năm 2021, Quy định Tổng thống số 93/2021 sửa quy định năm 2015, cho phép dùng ngân sách nhà nước (APBN) qua góp vốn vào công ty đường sắt KAI và lập cơ chế hỗ trợ khi vượt chi.
Sau kiểm toán chung, hai nước thống nhất khoản vượt chi 1,2 tỷ USD (giảm từ đề xuất 1,44 tỷ cuối 2022); CDB cho vay thêm để bù phần thiếu.
Tuyến khai trương tháng 10/2023, trễ khoảng bốn năm; tổng chi phí khoảng 7,3 tỷ USD, tương đương khoảng 52 triệu USD/km theo Lowy Institute, so với 17–30 triệu USD/km ở Trung Quốc.
Một đánh giá độc lập năm 2022 dự báo khoảng 31.215 lượt khách/ngày, chỉ khoảng một nửa con số 61.157 trong nghiên cứu khả thi 2017. Năm 2025, lãnh đạo KAI gọi khoản nợ của dự án là "quả bom hẹn giờ tài chính".

Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP

Ước tính để thắng thầu thay vì ước tính để thực hiện
Khi chi phí và điều kiện tài chính là tiêu chí cạnh tranh chính giữa hai quốc gia, áp lực đưa ra con số thấp rất lớn. Ước tính chi phí (Estimate Costs) dùng cho phê duyệt phải phản ánh đầy đủ rủi ro, không phải giá chào thầu.
Chi phí giải phóng mặt bằng và rủi ro thể chế bị đánh giá thấp
Thu hồi đất, đất quân sự và hàng nghìn thửa đất riêng lẻ là rủi ro biết trước ở Indonesia. Thiếu dự phòng cho các rủi ro này khiến chi phí trễ hạn tích luỹ.

Đường sắt cao tốc Jakarta – Bandung (Indonesia): từ cam kết không dùng ngân sách nhà nước đến khoản vượt chi 1,2 tỷ USD

Bối cảnh thực tế

Phân tích nguyên nhân theo chuẩn PMP

Ước tính để thắng thầu thay vì ước tính để thực hiện

Chi phí giải phóng mặt bằng và rủi ro thể chế bị đánh giá thấp

Giả định "không dùng ngân sách nhà nước" không được kiểm chứng

Dự báo nhu cầu lạc quan làm yếu tính khả thi tài chính

Lẽ ra PM nên làm gì

Bước 1: Tách giá chào thầu khỏi ngân sách được phê duyệt

Bước 2: Kiểm thử business case bằng kịch bản

Bước 3: Giải phóng mặt bằng trước khi chốt tiến độ và chi phí

Bước 4: Quy định trước cơ chế chia sẻ vượt chi

PM Takeaway (Bài học rút ra)

Nguồn tham khảo

Trắc nghiệm tình huống PMP

Nếu là Bộ trưởng phụ trách năm 2021, khi dự án thiếu vốn vì vượt chi, bạn chọn hướng nào?

Tình huống này hữu ích với bạn?

Bình luận (0)