Tuyến metro đầu tiên của TP.HCM được duyệt năm 2007 với tổng mức đầu tư khoảng 17.387 tỷ đồng, điều chỉnh lên 47.325 tỷ năm 2011, sau đó giảm còn khoảng 43.700 tỷ. Dự kiến xong năm 2014, tuyến vận hành thương mại ngày 22/12/2024. Phân tích ba nguyên nhân tăng vốn theo góc nhìn quản lý chi phí.
Mỗi năm chậm trễ kéo theo trượt giá, chi phí quản lý và tư vấn kéo dài, chi phí lãi vay. Với dự án kéo dài từ 2007 đến 2024, rủi ro tiến độ và rủi ro chi phí gắn chặt với nhau; nguyên nhân chậm như thủ tục, mặt bằng, thanh toán cho nhà thầu đều có “giá”.
Việc giảm khoảng 3.400 tỷ đồng năm 2019 nhờ loại bỏ hạng mục không cần thiết cho thấy lần điều chỉnh năm 2011 có phần dư địa. Ước tính tốt không chỉ là tránh thiếu mà còn là tránh thừa — vì vốn bị “giữ chỗ” là vốn không dùng được cho dự án khác.
Mỗi hồ sơ điều chỉnh tổng mức đầu tư nên trình bày riêng: (1) thay đổi phạm vi kèm lợi ích tăng thêm; (2) biến động giá, lương trên cùng phạm vi; (3) biến động tỷ giá và tài chính. Cách trình bày này giúp cơ quan phê duyệt quyết định đúng bản chất.
Nâng năm thiết kế là quyết định đúng về dài hạn, nhưng phải đi qua Thực hiện kiểm soát thay đổi tích hợp: đánh giá tác động chi phí, tiến độ, nguồn vốn, phê duyệt rồi cập nhật đường cơ sở phạm vi và chi phí cùng lúc.
Lập kịch bản tỷ giá và chỉ số giá xây dựng, mô phỏng Monte Carlo để xác định dự phòng theo mức tin cậy. Thống nhất ngưỡng hành động trong kế hoạch quản lý chi phí:
Biến động tỷ giá, giá cả còn nằm trong dự phòng đã duyệt: PM xử lý, báo cáo định kỳ.
Dự phòng còn dưới 30% trong khi khối lượng còn trên 50%: cảnh báo chủ đầu tư, rà soát lại EAC.
EAC vượt tổng mức đầu tư đã duyệt: lập hồ sơ điều chỉnh theo quy định, tách rõ từng nguyên nhân.
Tính chi phí của mỗi tháng chậm (chi phí cố định, tư vấn, lãi vay, trượt giá) và đưa vào báo cáo hằng quý. Khi các bên thấy rõ cái giá của sự chậm trễ, việc tháo gỡ thủ tục, mặt bằng và thanh toán sẽ được ưu tiên hơn.
Xây dựng cơ sở dữ liệu chi phí thực tế theo hạng mục (ga ngầm, cầu cạn, đoàn tàu) để làm dữ liệu tham chiếu cho ước tính tương tự và dự báo tham chiếu theo lớp ở các tuyến metro sau.
“Đội vốn” không phải một con số mà là tổng của nhiều nguyên nhân khác bản chất. PM giỏi tách bạch thay đổi phạm vi, biến động giá và rủi ro tỷ giá, để mỗi phần được quyết định đúng cấp và đúng lý do.
Bạn chọn phương án nào?