Ước tính năm 1970 là 134 triệu đô la Canada; khi khai mạc Thế vận hội 1976, sân còn dang dở nhưng đã tốn khoảng 770 triệu. Tháp và mái chỉ xong năm 1987, khoản nợ trả hết vào tháng 11/2006. Bài học về ước tính sớm, thiết kế theo ngân sách, dự trữ và chi phí vòng đời.
Với Thế vận hội, ngày khai mạc là ràng buộc bất biến. Đình công và tổ chức công trường kém làm mất thời gian; để kịp ngày, chủ đầu tư phải rút ngắn tiến độ bằng cách tăng nguồn lực (crashing) với chi phí rất cao, và vẫn phải khai mạc khi công trình chưa xong. Rủi ro quan hệ lao động lẽ ra phải nằm trong sổ đăng ký rủi ro với kế hoạch ứng phó và dự phòng tương ứng.
Mái che hỏng liên tục, phải sửa chữa rồi tháo bỏ, cộng với lãi vay kéo dài ba thập kỷ, cho thấy quyết định đầu tư chỉ nhìn chi phí xây dựng ban đầu. PMBOK khuyến nghị xem xét chi phí vòng đời — vận hành, bảo trì, thay thế, tài chính — khi lựa chọn giải pháp.
Trình bày ước tính ban đầu là ROM kèm biên độ sai số, cam kết cập nhật thành ước tính ngân sách (budget estimate) và ước tính xác định (definitive estimate) khi thiết kế cơ sở và thiết kế chi tiết hoàn thành. Chỉ chốt đường cơ sở chi phí khi ước tính đã đủ độ chính xác.
Giao cho kiến trúc sư một giới hạn chi phí rõ ràng cho từng hạng mục. Mỗi cổng thiết kế phải đối chiếu ước tính với giới hạn:
Ước tính hạng mục ≤ 100% chi phí mục tiêu: chuyển sang giai đoạn thiết kế tiếp theo.
Vượt 100–110%: bắt buộc phân tích giá trị, đề xuất phương án thay thế trước khi phê duyệt.
Vượt trên 110%: trình nhà tài trợ quyết định cắt giảm phạm vi, hoãn hạng mục hoặc bổ sung vốn.
Xác định phần tối thiểu bắt buộc để tổ chức thi đấu (khán đài, sân, hạ tầng an toàn) và tách các hạng mục biểu tượng như tháp và mái thành giai đoạn sau, có ngân sách riêng. Quyết định này nên được đưa ra chủ động từ sớm, không phải buộc phải chấp nhận khi đã hết thời gian.
Nhận diện rủi ro đình công, thỏa thuận trước với công đoàn về cơ chế giải quyết tranh chấp, xây dựng kịch bản tiến độ và dự phòng chi phí cho phương án tăng ca. Theo dõi SPI hằng tuần trên đường găng để phát hiện sớm.
So sánh các phương án mái che theo tổng chi phí sở hữu: xây dựng, vận hành, bảo trì và rủi ro hỏng hóc. Một giải pháp rẻ hơn khi xây nhưng đắt gấp nhiều lần khi vận hành không phải là lựa chọn tiết kiệm.
Ước tính sơ bộ không phải là ngân sách. Khi một con số ở giai đoạn ý tưởng bị biến thành cam kết chính trị, mọi biến động sau đó đều trở thành “vượt chi phí” — và người trả giá có thể là cả một thế hệ người nộp thuế.
Bạn chọn phương án nào?