Bài 9.3 · Chương 9: Công cụ và công thức
Giá trị tiền tệ kỳ vọng (EMV) của đe doạ và cơ hội, cách cộng EMV để ước tính dự phòng, cây quyết định chọn phương án, mô phỏng Monte Carlo với mức tin cậy P50/P80, biểu đồ lốc xoáy và giới hạn của các phương pháp định lượng.
| 20% |
| +100 triệu |
| +20 triệu |
| Tổng | −90 triệu |
Theo cách tiếp cận đơn giản, dự án nên giữ khoảng 90 triệu đồng dự phòng rủi ro cho nhóm rủi ro này. Lưu ý: EMV là giá trị trung bình dài hạn; với một rủi ro đơn lẻ, kết quả thực tế là 0 hoặc toàn bộ tác động — vì vậy rủi ro có tác động "chết người" (phá sản nhà thầu chính) vẫn cần ứng phó riêng chứ không chỉ để dự phòng.
Cây quyết định giúp chọn giữa các phương án khi kết quả không chắc chắn. Quy ước: hình vuông là nút quyết định, hình tròn là nút cơ hội (các nhánh có xác suất), cuối nhánh là kết quả. Tính ngược từ phải sang trái: EMV của mỗi nút cơ hội = tổng (xác suất × giá trị), trừ chi phí đầu tư của nhánh; tại nút quyết định chọn nhánh có EMV tốt nhất.
Ví dụ: công ty chọn giữa tự xây và mua một hệ thống quản lý kho.
Theo EMV, tự xây tốt hơn (500 so với 475). Nhưng chênh lệch nhỏ, và tự xây có biên độ kết quả rộng hơn — một tổ chức ngại rủi ro có thể vẫn chọn mua. EMV là đầu vào, không phải mệnh lệnh.
Monte Carlo chạy mô hình lịch biểu hoặc chi phí hàng nghìn lần, mỗi lần lấy ngẫu nhiên thời lượng, chi phí của từng hoạt động theo phân phối đã ước lượng (thường là ba điểm). Kết quả là phân phối xác suất của tổng thời gian hoặc tổng chi phí, thường vẽ thành đường S tích luỹ:
Ví dụ: ước tính xác định (không tính rủi ro) là 10 tỷ đồng; mô phỏng cho P50 = 10,6 tỷ và P80 = 11,2 tỷ. Nếu tổ chức muốn mức tin cậy 80%, dự phòng rủi ro chi phí ≈ 11,2 − 10 = 1,2 tỷ đồng. Monte Carlo còn cho thấy xác suất đạt một mục tiêu (ví dụ "chỉ 35% khả năng xong trước Tết") — thông tin rất giá trị cho nhà tài trợ, và là cách đo rủi ro tổng thể dự án.
Biểu đồ lốc xoáy (tornado diagram) xếp các biến hoặc rủi ro theo mức ảnh hưởng đến kết quả, thanh dài nhất ở trên cùng. Nó trả lời: "Nếu chỉ được tập trung vào ba rủi ro, đó là những rủi ro nào?" Ví dụ thanh dài nhất là "giá thép" → ưu tiên hợp đồng giá cố định hoặc mua trước vật tư thép.
Ước tính xác định là 120 tỷ đồng và 14 tháng. Mô phỏng cho P80 chi phí 131 tỷ, P80 thời gian 16 tháng; biểu đồ lốc xoáy cho thấy ba yếu tố lớn nhất là giá tấm pin, thời gian đấu nối lưới điện và thời tiết mùa mưa. Đội đề xuất: đặt cọc mua tấm pin sớm để khoá giá, nộp hồ sơ đấu nối ngay khi có thiết kế cơ sở, dời san nền lên mùa khô. Chạy lại mô phỏng sau ứng phó: P80 chi phí còn 127 tỷ, P80 thời gian 15 tháng. Nhà tài trợ phê duyệt dự phòng chi phí khoảng 7 tỷ đồng (127 − 120) và cam kết mốc vận hành sau 15 tháng thay vì con số 14 tháng chỉ có khoảng một nửa khả năng đạt.
Task BE5 (lập kế hoạch và quản lý rủi ro). Câu hỏi hay gặp: tính EMV của danh sách rủi ro (nhớ dấu của cơ hội), tính cây quyết định chọn phương án, đọc kết quả Monte Carlo (P50, P80) và biểu đồ lốc xoáy. Xem thêm Lĩnh vực Rủi ro.
5 câu · Đạt từ 70 %
Theo PMBOK® Guide – Ấn bản 8 (PMI, 2025): 6 nguyên tắc, 7 lĩnh vực hiệu suất, 5 nhóm trọng tâm với 40 quy trình không bắt buộc. PMBOK là nhãn hiệu đã đăng ký của Project Management Institute.