Phân hệ PM Study
  • Tình huốngTình huống thực chiến
  • Kịch bảnRa quyết định tình huống
  • Biểu mẫuKho biểu mẫu tải về
  • Thẻ ghi nhớHọc thuật ngữ PMP
  • Công cụMáy tính EVM, PERT, dự phòng
  • Hỏi đápHỏi đáp & thảo luận
  • Thử tháchMỗi ngày một câu hỏi PMP
  • Lý thuyếtBài học PMBOK 8 & ECO 2026
  • Luyện thiThi thử & ôn tập PMP
  • Bài viếtThư viện bài viết PMP
PM Study
Trang chủLý thuyếtTình huốngLuyện thiBiểu mẫuHỏi đáp
6 chuyên mụcXem tất cả bài viết →
  • Quản lý các bên liên quanTình huống về kỳ vọng, giao tiếp và gắn kết stakeholder.
  • Lãnh đạo & đội nhómXây dựng, dẫn dắt và giải quyết xung đột trong đội dự án.
  • Kế hoạch & tiến độLập kế hoạch, ước lượng, nén tiến độ và kiểm soát baseline.
  • Rủi ro & thay đổiNhận diện, ứng phó rủi ro và kiểm soát thay đổi phạm vi.
  • Agile & HybridLựa chọn và vận hành cách tiếp cận Agile, Predictive, Hybrid.
  • Luyện thi PMPChiến lược ôn tập và mẹo xử lý câu hỏi tình huống PMP.
Công cụBài viết
Trang chủLý thuyếtTình huốngLuyện thiBiểu mẫuHỏi đápChuyên mụcCông cụBài viết
/
PM Study

Học quản lý dự án và ôn thi PMP bằng tiếng Việt: lý thuyết PMBOK® Guide 8, tình huống thực tế và đề luyện thi theo ECO 2026.

Chuyên mục

  • Quản lý các bên liên quan
  • Lãnh đạo & đội nhóm
  • Kế hoạch & tiến độ
  • Rủi ro & thay đổi
  • Agile & Hybrid
  • Luyện thi PMP

Tài nguyên

  • Project Management Institute (PMI)
  • PMP Exam Content Outline
  • The Scrum Guide
  • PMI Vietnam Chapter

PM Study

  • Tất cả bài viết
  • Bài viết nổi bật
© 2026 PM StudyPMP® và PMBOK® là nhãn hiệu đã đăng ký của Project Management Institute.109 người đã truy cậpPhiên bản 1.15.0
  1. /Lý thuyết PMP
  2. /Chương 9
  3. /Bài 9.8: Chấm điểm rủi ro: thang xác suất – tác động, ma …

Bài 9.8 · Chương 9: Công cụ và công thức

Chấm điểm rủi ro: thang xác suất – tác động, ma trận và mức phơi nhiễm

Biến cảm nhận "rủi ro này nghiêm trọng" thành con số có thể so sánh: định nghĩa thang xác suất và tác động, tính điểm trên ma trận, phân biệt điểm thứ bậc với mức phơi nhiễm quy ra tiền, rồi cộng phơi nhiễm để đối chiếu với khoản dự phòng.

Cơ bản6 phút đọc5 câu hỏiCập nhật 27/10/2026
Lĩnh vực hiệu suất
Rủi ro
Nguyên tắc
Nhìn nhận tổng thể
Nhóm trọng tâm
Lập kế hoạch
Giám sát & kiểm soát
Mục lục (14)
  1. Bước 1: định nghĩa thang trước khi chấm
  2. Bước 2: tính điểm và đặt lên ma trận
  3. Bước 3: thêm các tiêu chí phụ
  4. Bước 4: từ điểm thứ bậc sang mức phơi nhiễm
  5. Theo dõi theo thời gian
  6. Sai lầm thường gặp
  7. Liên hệ đề thi PMP
  8. Điểm cần nhớ
  9. Mẹo thi PMP
  10. Thuật ngữ chính
  11. Liên hệ đề thi PMP
  12. Tài liệu tham khảo
  13. Trắc nghiệm nhanh
  14. Hoàn thành bài học

Sổ đăng ký rủi ro có thể dài vài chục dòng, nhưng thời gian và tiền để xử lý thì có hạn. Câu hỏi thực tế của PM là: rủi ro nào cần hành động trước? Phân tích định tính trả lời câu hỏi đó bằng cách chấm điểm từng rủi ro theo hai trục — khả năng xảy ra và mức tác động — trên một thang mà cả đội hiểu giống nhau. Bài này đi từ cách dựng thang, tính điểm, đọc ma trận đến mức phơi nhiễm quy ra tiền, là cầu nối sang phân tích định lượng và EMV. Nội dung gắn với task BE5 — Lập kế hoạch và quản lý rủi ro và PR9 — Đánh giá tình trạng dự án.

Ma trận xác suất – tác động 5×5 với bốn rủi ro mẫu R1–R4 và vùng thấp, trung bình, cao

Bước 1: định nghĩa thang trước khi chấm

Lỗi phổ biến nhất là mỗi người chấm theo cảm giác: với người này "cao" là 30%, với người kia là 80%. Thang phải được viết ra trong kế hoạch quản lý rủi ro và được thống nhất trước khi chấm. Một ví dụ cho dự án ngân sách 3 tỷ đồng:

MứcXác suấtTác động chi phíTác động tiến độ
1 — Rất thấp
dưới 10%
dưới 30 triệu
dưới 1 tuần
2 — Thấp10–30%30–90 triệu1–2 tuần
3 — Trung bình30–50%90–150 triệu2–4 tuần
4 — Cao50–70%150–300 triệu1–2 tháng
5 — Rất caotrên 70%trên 300 triệutrên 2 tháng

Các ngưỡng tác động nên gắn với quy mô dự án (ở đây 30 triệu ≈ 1% ngân sách, 300 triệu ≈ 10%). Cùng một khoản 100 triệu là "rất cao" với dự án 500 triệu nhưng chỉ "thấp" với dự án 50 tỷ.

Khi rủi ro tác động nhiều mặt (chi phí, tiến độ, chất lượng, an toàn, danh tiếng), quy tắc thường dùng là lấy mức cao nhất trong các mặt, không lấy trung bình. Một rủi ro tốn ít tiền nhưng có thể gây tai nạn lao động không được "pha loãng" thành mức trung bình.

Bước 2: tính điểm và đặt lên ma trận

Điểm rủi ro = mức xác suất × mức tác động, cho giá trị từ 1 đến 25. Ma trận xác suất – tác động chia các ô thành vùng, ví dụ:

  • Cao (điểm 15–25): cần chiến lược ứng phó chủ động, có chủ sở hữu, theo dõi hằng tuần.
  • Trung bình (6–14): có kế hoạch ứng phó, theo dõi định kỳ.
  • Thấp (1–5): đưa vào danh sách theo dõi, xem lại khi có thay đổi.

Ví dụ bốn rủi ro của dự án triển khai hệ thống bán hàng:

MãRủi roXác suấtTác độngĐiểmVùng
R1Chậm cấp phép kết nối với hệ thống thuế3515Cao
R2Nhà cung cấp giao máy in hoá đơn trễ4312Trung bình
R3Trưởng nhóm tích hợp nghỉ việc248Trung bình
R4Lỗi tích hợp với phần mềm kho cũ4416Cao

Ma trận có thể không đối xứng: nhiều tổ chức coi ô (xác suất 2, tác động 5) là "cao" dù điểm chỉ 10, vì họ không chấp nhận tác động thảm hoạ dù hiếm. Đây là cách ma trận phản ánh khẩu vị rủi ro.

Bước 3: thêm các tiêu chí phụ

Hai rủi ro cùng điểm chưa chắc cần xử lý như nhau. Các tiêu chí giúp sắp thứ tự trong cùng một vùng:

  • Tính cận kề: rủi ro có thể xảy ra trong 2 tuần tới cần chú ý trước rủi ro của 6 tháng sau.
  • Tốc độ: tác động ập đến trong vài giờ (sập hệ thống) hay lan dần trong vài tháng (chi phí vật liệu tăng).
  • Khả năng phát hiện: rủi ro khó nhận ra sớm cần chỉ báo cảnh báo hoặc dự phòng mạnh hơn.
  • Chất lượng dữ liệu: điểm dựa trên một ý kiến đoán mò kém tin cậy hơn điểm dựa trên dữ liệu lịch sử. Rủi ro quan trọng mà dữ liệu yếu nên được tìm hiểu thêm trước khi kết luận.

Bước 4: từ điểm thứ bậc sang mức phơi nhiễm

Điểm 1–25 là thang thứ bậc: nó cho biết thứ tự, không cho biết khoảng cách. Rủi ro 16 điểm không "gấp đôi" rủi ro 8 điểm. Khi cần so với ngân sách dự phòng, hãy quy ra tiền bằng mức phơi nhiễm = xác suất ước lượng × tác động ước lượng.

MãXác suấtTác độngPhơi nhiễm
R140%300 triệu120 triệu
R260%80 triệu48 triệu
R325%200 triệu50 triệu
R460%150 triệu90 triệu
Tổng308 triệu

Hai điều đáng chú ý:

  1. Thứ tự có thể đổi: theo điểm, R4 (16) đứng trên R1 (15); theo phơi nhiễm, R1 (120 triệu) đứng trên R4 (90 triệu). Cả hai đều ở vùng cao — nhưng nếu phải chọn nơi đầu tư biện pháp tốn kém, con số tiền rõ ràng hơn.
  2. So với dự phòng: tổng phơi nhiễm 308 triệu trong khi khoản dự phòng rủi ro còn 250 triệu. Dự án đang gánh nhiều bất định hơn khả năng chi trả — đây là thông tin cần đưa lên nhà tài trợ, kèm phương án giảm phơi nhiễm (ví dụ làm thử tích hợp sớm cho R4) hoặc bổ sung dự phòng.

Mức phơi nhiễm là phép nhân đơn giản cho từng rủi ro. Khi các rủi ro tương tác nhau hoặc cần xác suất hoàn thành của cả dự án, hãy chuyển sang mô phỏng định lượng.

Theo dõi theo thời gian

Chấm điểm không phải việc làm một lần. Ở mỗi kỳ đánh giá:

  • Chấm lại các rủi ro đang mở: biện pháp ứng phó đã làm giảm xác suất hay tác động chưa?
  • Đóng rủi ro đã qua thời điểm có thể xảy ra, chuyển rủi ro đã xảy ra sang nhật ký vấn đề.
  • Vẽ tổng phơi nhiễm theo thời gian (đường "burndown rủi ro"): kỳ vọng là đường đi xuống khi dự án tiến về cuối. Đường đi ngang hoặc tăng là tín hiệu cần thảo luận ở cấp quản trị.

Ví dụ: tổng phơi nhiễm tháng 1 là 308 triệu; sau khi làm thử tích hợp và ký phụ lục giao hàng có phạt chậm, tháng 2 còn 190 triệu. Mức giảm 118 triệu là bằng chứng biện pháp ứng phó có hiệu quả.

Sai lầm thường gặp

  • Chấm điểm không có thang viết sẵn, mỗi buổi họp ra một kết quả khác.
  • Lấy trung bình tác động nhiều mặt, làm mờ tác động an toàn hay pháp lý.
  • Coi điểm 1–25 như tiền và cộng các điểm lại để "đo rủi ro dự án".
  • Chỉ chấm một lần lúc lập kế hoạch rồi để sổ đăng ký đóng băng.
  • Rủi ro điểm cao nhưng không có chủ sở hữu và không có hành động cụ thể.

Liên hệ đề thi PMP

Câu hỏi thường cho một danh sách rủi ro và hỏi PM nên làm gì tiếp. Dấu hiệu đáp án đúng: ưu tiên theo xác suất và tác động dựa trên thang đã thống nhất; giao chủ sở hữu cho rủi ro ưu tiên cao; đánh giá lại định kỳ; khi dữ liệu yếu thì thu thập thêm thông tin trước khi kết luận. Đáp án sai thường là xử lý theo thứ tự phát hiện, bỏ qua rủi ro hiếm nhưng thảm hoạ, hoặc tự dùng dự phòng quản lý mà không qua nhà tài trợ.

Điểm cần nhớ

  • Thang xác suất và tác động phải được viết ra và thống nhất trước khi chấm, gắn với quy mô dự án.
  • Điểm rủi ro = mức xác suất × mức tác động; ma trận chia vùng cao, trung bình, thấp và có thể không đối xứng.
  • Tác động nhiều mặt thì lấy mức cao nhất, không lấy trung bình.
  • Điểm thứ bậc chỉ cho thứ tự; mức phơi nhiễm = xác suất × tác động quy ra tiền, dùng để so với dự phòng.
  • Chấm lại định kỳ và theo dõi tổng phơi nhiễm theo thời gian để thấy biện pháp ứng phó có hiệu quả hay không.

Mẹo thi PMP

  • Nhiều rủi ro cùng lúc → ưu tiên bằng phân tích định tính (xác suất × tác động), không theo thứ tự phát hiện.
  • Rủi ro có điểm cao nhưng dữ liệu đánh giá yếu → thu thập thêm thông tin, đánh giá chất lượng dữ liệu.
  • Tính phơi nhiễm (EMV của một rủi ro) = xác suất × tác động; cơ hội mang dấu dương, đe doạ mang dấu âm.

Thuật ngữ chính

Ma trận xác suất – tác động · Probability and Impact Matrix
Lưới dùng trong phân tích định tính rủi ro, ánh xạ xác suất xảy ra của mỗi rủi ro với tác động lên mục tiêu dự án để xếp hạng ưu tiên (thường thành vùng cao – trung bình – thấp). Điểm rủi ro = xác suất × tác động theo thang đã định nghĩa trong kế hoạch quản lý rủi ro. Có thể dùng ma trận riêng cho mối đe doạ và cơ hội; ranh giới các vùng phản ánh ngưỡng rủi ro của tổ chức.
Mức phơi nhiễm rủi ro · Risk Exposure
Mức thiệt hại (hoặc lợi ích) có thể xảy ra của một rủi ro sau khi đã tính đến khả năng xảy ra, thường tính bằng xác suất nhân với tác động quy ra tiền hoặc ngày. Cộng mức phơi nhiễm của các rủi ro đang mở cho biết dự án đang "gánh" bao nhiêu bất định, để so với khoản dự phòng còn lại.
Tốc độ và tính cận kề của rủi ro · Risk Velocity and Risk Proximity
Hai thông số bổ sung ngoài xác suất và tác động khi ưu tiên rủi ro. Tính cận kề là khoảng thời gian còn lại trước khi rủi ro có thể ảnh hưởng tới mục tiêu: rủi ro sắp tới cần xử lý trước. Tốc độ là thời gian từ lúc rủi ro xảy ra đến khi tác động hiện ra đầy đủ: rủi ro tốc độ cao để lại rất ít thời gian phản ứng nên cần chuẩn bị ứng phó từ trước. Hai rủi ro cùng điểm xác suất và tác động có thể có thứ tự ưu tiên rất khác nhau khi xét thêm hai thông số này.
Đánh giá chất lượng dữ liệu rủi ro · Risk Data Quality Assessment
Kỹ thuật dùng trong phân tích rủi ro định tính để xét mức độ tin cậy của dữ liệu về từng rủi ro trước khi dựa vào đó để xếp hạng: thông tin có đầy đủ, khách quan, chính xác, cập nhật không, nguồn là chuyên gia hay phỏng đoán. Rủi ro có dữ liệu kém không nên bị xếp hạng thấp chỉ vì thiếu thông tin; thay vào đó cần thu thập thêm hoặc đánh dấu để theo dõi. Kết quả giúp nhóm biết điểm xác suất, tác động nào đáng tin và điểm nào chỉ là ước đoán.
Chủ sở hữu rủi ro · Risk Owner
Người được giao trách nhiệm theo dõi một rủi ro cụ thể, theo dõi yếu tố kích hoạt và bảo đảm phương án ứng phó đã thống nhất được thực hiện đúng lúc. Chủ sở hữu thường là người gần nguồn rủi ro nhất và có đủ ảnh hưởng để hành động, không nhất thiết là PM.
Dự phòng rủi ro · Contingency Reserve
Khoản ngân sách hoặc thời gian trong đường cơ sở chi phí/tiến độ, dành cho các rủi ro đã nhận diện và đã chủ động chấp nhận (known-unknowns). PM được quyền sử dụng khi rủi ro tương ứng xảy ra.
Ôn 6 thuật ngữ bằng thẻ ghi nhớ

Liên hệ đề thi PMP (ECO 2026)

  • PR9Đánh giá tình trạng dự ánBài cùng task PR9
  • BE5Lập kế hoạch và quản lý rủi roBài cùng task BE5
Luyện câu hỏi thi cho các task này

Tài liệu tham khảo

  1. PMI — The Standard for Risk Management in Portfolios, Programs, and Projects (mở trong thẻ mới)
  2. Wikipedia — Risk matrix (mở trong thẻ mới)
  3. PMI — PMBOK® Guide, Eighth Edition (mở trong thẻ mới)

Trắc nghiệm nhanh

5 câu · Đạt từ 70 %

Câu 1/5
Theo thang 1–5 của dự án, một rủi ro được chấm xác suất mức 4 và tác động mức 3. Với quy ước vùng cao 15–25, trung bình 6–14, thấp 1–5, rủi ro này có điểm và vùng nào?

Hoàn thành bài học

Bài trướcBài 9.7 · Chỉ số dòng chảy và dự báo xác suất: phân vị, Định luật Little, Monte CarloBài tiếp theoBài 9.9 · Phân tích xu hướng mốc: đọc độ trượt tiến độ qua từng kỳ báo cáo

Bài trong chương

Chương 9: Công cụ và công thức

  1. 9.1Bài 9.1: Quản lý giá trị thu được (EVM): PV, EV, AC, CV, SV, CPI, SPI, EAC, ETC, VAC, TCPI
  2. 9.2Bài 9.2: PERT, CPM, đường găng và thời gian dự trữ (float)
  3. 9.3Bài 9.3: Phân tích rủi ro định lượng: EMV, cây quyết định, dự phòng
  4. 9.4Bài 9.4: Công thức tài chính (NPV, ROI, IRR, BCR, thời gian hoàn vốn) và số kênh truyền thông
  5. 9.5Bài 9.5: Công cụ chất lượng: 7 công cụ cơ bản, Pareto, biểu đồ kiểm soát
  6. 9.6Bài 9.6: Nén tiến độ và tối ưu nguồn lực: rút ngắn, làm song song, san bằng, chuỗi găng
  7. 9.7Bài 9.7: Chỉ số dòng chảy và dự báo xác suất: phân vị, Định luật Little, Monte Carlo
  8. 9.8Bài 9.8: Chấm điểm rủi ro: thang xác suất – tác động, ma trận và mức phơi nhiễm
  9. 9.9Bài 9.9: Phân tích xu hướng mốc: đọc độ trượt tiến độ qua từng kỳ báo cáo
  10. 9.10Bài 9.10: Hoạch định năng lực đội: người-ngày, hệ số tập trung, tỷ lệ sử dụng và nút thắt kỹ năng
  11. 9.11Bài 9.11: Chỉ số phạm vi và chất lượng yêu cầu: biến động, độ phủ kiểm thử, mật độ lỗi, DRE
  12. 9.12Bài 9.12: Đo độ chính xác ước lượng: sai số, thiên lệch và dự báo theo lớp tham chiếu
Danh sách bài học

Theo PMBOK® Guide – Ấn bản 8 (PMI, 2025): 6 nguyên tắc, 7 lĩnh vực hiệu suất, 5 nhóm trọng tâm với 40 quy trình không bắt buộc. PMBOK là nhãn hiệu đã đăng ký của Project Management Institute.

Mục lục

Bước 1: định nghĩa thang trước khi chấmBước 2: tính điểm và đặt lên ma trậnBước 3: thêm các tiêu chí phụBước 4: từ điểm thứ bậc sang mức phơi nhiễmTheo dõi theo thời gianSai lầm thường gặpLiên hệ đề thi PMPĐiểm cần nhớMẹo thi PMPThuật ngữ chínhLiên hệ đề thi PMPTài liệu tham khảoTrắc nghiệm nhanhHoàn thành bài học

Bài trong chương

Chương 9: Công cụ và công thức

  1. 9.1Bài 9.1: Quản lý giá trị thu được (EVM): PV, EV, AC, CV, SV, CPI, SPI, EAC, ETC, VAC, TCPI
  2. 9.2Bài 9.2: PERT, CPM, đường găng và thời gian dự trữ (float)
  3. 9.3Bài 9.3: Phân tích rủi ro định lượng: EMV, cây quyết định, dự phòng
  4. 9.4Bài 9.4: Công thức tài chính (NPV, ROI, IRR, BCR, thời gian hoàn vốn) và số kênh truyền thông
  5. 9.5Bài 9.5: Công cụ chất lượng: 7 công cụ cơ bản, Pareto, biểu đồ kiểm soát
  6. 9.6Bài 9.6: Nén tiến độ và tối ưu nguồn lực: rút ngắn, làm song song, san bằng, chuỗi găng
  7. 9.7Bài 9.7: Chỉ số dòng chảy và dự báo xác suất: phân vị, Định luật Little, Monte Carlo
  8. 9.8Bài 9.8: Chấm điểm rủi ro: thang xác suất – tác động, ma trận và mức phơi nhiễm
  9. 9.9Bài 9.9: Phân tích xu hướng mốc: đọc độ trượt tiến độ qua từng kỳ báo cáo
  10. 9.10Bài 9.10: Hoạch định năng lực đội: người-ngày, hệ số tập trung, tỷ lệ sử dụng và nút thắt kỹ năng
  11. 9.11Bài 9.11: Chỉ số phạm vi và chất lượng yêu cầu: biến động, độ phủ kiểm thử, mật độ lỗi, DRE
  12. 9.12Bài 9.12: Đo độ chính xác ước lượng: sai số, thiên lệch và dự báo theo lớp tham chiếu
Danh sách bài học